ಎನ್.ಬಸವಾರಾಧ್ಯರು ಸಂಪಾದಿಸಿರುವ ದೇಸಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳ
ಗ್ರಂಥಸಂಪಾದನಾ ವಿಧಿ ವಿಧಾನಗಳ ವೈಧಾನಿಕತೆ
ಡಾ.ಸಿ.ನಾಗಭೂಷಣ
ಎನ್. ಬಸವಾರಾಧ್ಯರ ಗ್ರಂಥಸಂಪಾದನಾ ಕಾರ್ಯವು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ
ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಅಮೂಲ್ಯ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿದೆ. ಅವರು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ಸಂಪಾದಿಸಿರುವ ಪ್ರಾಚೀನ
ಕೃತಿಗಳು, ವಿದ್ವತ್ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳು, ಸಮಗ್ರ
ಅನುಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಪಾಠನಿರ್ಣಯದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಧಾನಗಳು ಕನ್ನಡ ಗ್ರಂಥಸಂಪಾದನಾ ಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ
ಮಾದರಿಯಾಗಿವೆ. ಕನ್ನಡ ಗ್ರಂಥಸಂಪಾದನೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ಬೆಳೆದು ಬಂದಿರುವ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಎನ್.
ಬಸವಾರಾಧ್ಯರ ಹೆಸರು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಬೇಕಾದುದಾಗಿದೆ. ಯಾವೊಂದು ವಾದ ವಿವಾದಗಳ ಸುಳಿಗೂ
ಸಿಕ್ಕದೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಿರಪೇಕ್ಷೆಯಿಂದ ದುಡಿದಿದ್ದ ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯಸೇವೆ ಸಾರ್ಥಕ ಮತ್ತು
ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವಂತಹುದು. ಅವರು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ಸಂಪಾದಿಸಿರುವ ಕೃತಿಗಳು ಕನ್ನಡ ವಿದ್ವತ್
ಲೋಕಕ್ಕೆ ಅಪೂರ್ವ ಕೊಡುಗೆಗಳಾಗಿವೆ. ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು
ಕೇವಲ ಯಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ನಕಲು ಮಾಡಿ ಮುದ್ರಿಸದೆ, ಹಸ್ತಪ್ರತಿಶಾಸ್ತ್ರ, ಭಾಷಾವಿಜ್ಞಾನ, ಛಂದಸ್ಸು, ಸಾಹಿತ್ಯ
ವಿಮರ್ಶೆ ಮತ್ತು ಸಂಪಾದಕೀಯ ನೈತಿಕತೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಬಹುಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪಠ್ಯವಿಮರ್ಶಾ ವಿಧಾನವನ್ನು
ರೂಪಿಸಿದ್ದು ಇವರ ಸಂಪಾದನಾ ಕಾರ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಾಚೀನ
ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗಬಹುದಾದ ಅಪಪಾಠಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಪರಂಪರೆಯ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳ
ಸಹಾಯದಿಂದ ಮೂಲಪಾಠಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗುವಂತೆ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ ಓದುಗರಿಗೆ ಒದಗಿಸುವುದು ಗ್ರಂಥಸಂಪಾದನೆಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.
ಗ್ರಂಥ ಸಂಪಾದನೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಸಂಪಾದನಾ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಪಲಬ್ದವಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು
ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಅವುಗಳ ಸ್ವರೂಪ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದು, ಆಯಾ ಪುಟದಲ್ಲಿಯೇ ಸೂಕ್ತವಾದೆಡೆ
ಆ ಕೃತಿಯ ಪಾಠಾಂತರಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ಗ್ರಂಥದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವಿದ್ವತ್ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ನೀಡುವುದು.
ಗ್ರಂಥಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಾಣುವಂತಹದ್ದು ಪಾಠನಿಷ್ಕರ್ಷೆ, ಕವಿ ಕಾವ್ಯ ವಿಚಾರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ
ಸುದೀರ್ಘವಾದ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಮತ್ತು ನಾನಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಉಪಯುಕ್ತವಾದ ಅನುಬಂಧಗಳು, ಗ್ರಂಥಪಾಠದ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ
ತಮಗೆ ಯಾರಿಂದ ಪ್ರತಿಗಳು ದೊರೆಯಿತೆಂಬುದು, ಪ್ರತಿಗಳ ಪ್ರಾಚೀನತೆ, ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಸ್ವರೂಪ, ಪೀಳಿಗೆಯ
ವಿಷಯ, ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧ, ಆಧಾರ ಪ್ರತಿ ನಿರ್ಣಯ ಮುಂತಾದ ಮಹತ್ತರ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುವುದಾಗಿದೆ.’ ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಾಚೀನ
ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬಹುಪಾಲು ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಬಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಆ ಕೃತಿಗಳ ಮೂಲಪಾಠವನ್ನು
ಗುರುತಿಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ವಿದ್ವತ್ಕಾರ್ಯವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯಿಂದ ಪ್ರತಿಗೆ ಸಾಗುವ
ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಲಿಪಿಕಾರರ ಅಕ್ಷರಸ್ಖಾಲಿತ್ಯ, ಭಾಷಾ ಬದಲಾವಣೆ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪ್ರಭಾವ, ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ
ತಿದ್ದುಪಡಿ, ಪಾಠಭ್ರಂಶ
ಮತ್ತು ಅರ್ಥಗ್ರಹಣದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿಂದ ಮೂಲಪಾಠದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಬಹುದು.
ಆದ್ದರಿಂದ ಗ್ರಂಥಸಂಪಾದನೆಯ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶವು ವಿವಿಧ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳ ನೆರವಿನಿಂದ ಅಪಪಾಠಗಳನ್ನು
ಗುರುತಿಸಿ, ಕವಿಯ
ಮೂಲಪಾಠಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಸಮೀಪವಾದ ಪಠ್ಯವನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಈ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ
ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಬಸವಾರಾಧ್ಯರು ತಮ್ಮ ಸಂಪಾದನಾ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ
ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ
ಗ್ರಂಥಸಂಪಾದನೆಯು ಕೇವಲ ಒಂದು ಯಾಂತ್ರಿಕ ಲಿಪ್ಯಂತರ ಅಥವಾ ಮುದ್ರಣ ಕಾರ್ಯವಾಗಿರದೆ, ಅದು
ಹಸ್ತಪ್ರತಿಶಾಸ್ತ್ರ, ಭಾಷಾವಿಜ್ಞಾನ, ವ್ಯಾಕರಣ, ಛಂದಶ್ಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಾಹಿತ್ಯ
ವಿಮರ್ಶೆ ಮತ್ತು ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಸಂದರ್ಭೀಕರಣಗಳ ಬಹುಮುಖಿ ಸಂಗಮವಾಗಿದೆ. ಈ ವಿದ್ವತ್ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ
ಪ್ರೊ. ಡಿ.ಎಲ್. ನರಸಿಂಹಾಚಾರ್ಯರು ಹಾಗೂ ಎಚ್. ದೇವೀರಪ್ಪನವರು ರೂಪಿಸಿದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ
ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡು, ಸುಮಾರು
ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ನಿರಂತರವಾಗಿ ದುಡಿದು ಮೂವತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಬೃಹತ್ ಹಾಗೂ ಮಹತ್ವದ
ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಪ್ರೊ. ಎನ್. ಬಸವಾರಾಧ್ಯರು. ಕನ್ನಡದ
ಆಧುನಿಕ ಗ್ರಂಥಸಂಪಾದನೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಡಿ.ಎಲ್. ನರಸಿಂಹಾಚಾರ್ಯರಂತಹ ವಿದ್ವಾಂಸರು ರೂಪಿಸಿದ
ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಪಾದಕರಲ್ಲಿ ಎನ್. ಬಸವಾರಾಧ್ಯರು ಒಬ್ಬರು.
ಅವರ ಸಂಪಾದನಾ ವಿಧಾನವು ಕೇವಲ ಪಠ್ಯಶುದ್ಧೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ, ಕೃತಿಯ
ಸಮಗ್ರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಆವರಣವನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಸಂಶೋಧನಾ
ಮಹಾಪ್ರಬಂಧಗಳಂತಿರುವ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ದಕ್ಕಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದೆ.
ನಮ್ಮ ಪ್ರಾಚೀನರು ನಮಗೆ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಿರುವ ಈ ಮೂಲ ಆಸ್ತಿ
ಎಂದೂ ಬತ್ತದ ತವನಿಧಿ. ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು ಯಾವುದೇ ನಾಡಿನ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು
ಸಾರುವ ಭಾಷೆ, ಸಂಗೀತ ನೃತ್ಯ ಕಲೆಗಳೇ ಅಲ್ಲದೆ ವೈದ್ಯಸೂಪ, ಅಶ್ವಗಜ-ಕಾಮ ಶಾಸ್ತ್ರ ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಶಾಸ್ತ್ರಕೃತಿಗಳನ್ನು
ಜೀವನದ ಸಾರ ಸರ್ವಸ್ವ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿರುವ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಈ ಸುವರ್ಣ
ಮಂದಿರದ ವಜ್ರಕವಚವನ್ನು ತೆರೆದಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಮಂದಿರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ತಾವು ಸಂಸ್ಕಾರದ ಬಲದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ
ಹುದುಗಿರುವ ಮುತ್ತು ರತ್ನವಜ್ರ ವೈಡೂರ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಚಯಿಸಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಬೌದ್ಧಿಕತೆಯನ್ನು ಶ್ರೀಮಂತಗೊಳ್ಳುವಿರಿ
ಎಂದು ದೃಢವಾಗಿ ನಂಬಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯದ ಅವಶ್ಯಕತೆಯ ಬಗೆಗೆ ಅವರೇ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿರುವುದು ಅವರ
ವಿದ್ವತ್ತಿನ ಸಜ್ಜನಿಕೆ ಯಾಗಿದೆ.
ಗ್ರಂಥಸಂಪಾದನಾ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು
ಆಧುನಿಕ ಕನ್ನಡ ಗ್ರಂಥಸಂಪಾದನೆಯ ಮೂರನೆಯ ಘಟ್ಟದ ಪ್ರಮುಖ ವಿದ್ವಾಂಸರೆಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ.
ತಮ್ಮ ಸಂಪಾದನಾ ಕಾರ್ಯದ ಆರಂಭದ ಬಗ್ಗೆ ಬಸವಾರಾಧ್ಯರು ಸ್ವತಃ ದಾಖಲಿಸಿರುವಂತೆ, ನಮ್ಮ
ಪ್ರಾಚೀನರು ನಮಗಾಗಿ ಬಿಟ್ಟುಹೋಗಿದ್ದ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಹೆಕ್ಕಿ ನೋಡುವ ಆಸೆಯೇ ಅವರನ್ನು ಈ
ಕ್ಷೇತ್ರದತ್ತ ನಡೆಸಿತು. ಅಪಾರವಾದ ಅಪ್ರಕಟಿತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಹಾಗೇ ಉಳಿಯಬಾರದೆಂಬ ಪ್ರಬಲ ಆಶಯವು ಅವರ
ಸಂಪಾದನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅಪ್ರಕಟಿತ ಕೃತಿಗಳ ಬೆಳಕು ಕಾಣಬೇಕೆಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ
ಸ್ವತಃ ಅವರೇ ಪ್ರಾಚ್ಯಕಾವ್ಯ ಪ್ರಕಾಶನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದುದು ಈ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಾಹಸದ ಕೆಲಸವೆಂದೇ ಹೇಳಬೇಕು.
ಡಿ.ಎಲ್.ಎನ್.
ಅವರ ವಿದ್ವತ್ ಗರಡಿಯಲ್ಲಿ ಪಳಗಿದ ಬಸವಾರಾಧ್ಯರು, ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯರ
ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪಠ್ಯವಿಮರ್ಶಾ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ದೇಶೀಯ ಕಾವ್ಯಪರಂಪರೆಯ ಒಳರಚನೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ
ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇವರ ಕಾಲಘಟ್ಟವು ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ
ಅಪ್ರಕಟಿತ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳ ಶೋಧನೆ ತೀವ್ರಗೊಂಡಿದ್ದ ಸುವರ್ಣಯುಗವಾಗಿತ್ತು. ಬಸವಾರಾಧ್ಯರ
ಗ್ರಂಥಸಂಪಾದನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಆಕಸ್ಮಿಕ ಅಥವಾ ಯಾಂತ್ರಿಕ ನಿರ್ಣಯಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿಲ್ಲ.
ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನಿಯಮಾವಳಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಕನ್ನಡ
ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಂಪಾದನಾ ವಿಭಾಗದ ಉಪನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ 'ಪ್ರಾಚ್ಯ
ಕಾವ್ಯಮಾಲೆ'ಯಲ್ಲಿ ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಗ್ರಂಥಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಲು ಕಾರಣರಾದ
ಬಸವಾರಾಧ್ಯರು, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಂಪಾದನೆಯಿಂದ ಸಂಸ್ಥಾತ್ಮಕ ಗ್ರಂಥಸಂಪಾದನಾ
ಪರಂಪರೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯವರೆಗೂ ಕನ್ನಡ ಪಠ್ಯವಿಮರ್ಶಾ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ
ಬುನಾದಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬಸವಾರಾಧ್ಯರು ಕನ್ನಡ ಗ್ರಂಥಸಂಪಾದನಾ
ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ಸಾಧನೆಯು ನಂತರದ ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ
ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕವಾಗಿದೆ. ಬಸವಾರಾಧ್ಯರ ಗ್ರಂಥಸಂಪಾದನೆಯು ಎರಡು ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆದಿದೆ. ಒಂದು
ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಂಪಾದನ ವಿಭಾಗದ ಉಪನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ, ಮತ್ತೊಂದು
ಗ್ರಂಥಸಂಪಾದಕರಾಗಿ. ಇವರು ಉಪನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದ ಅವಧಿಯೂ
ಪ್ರಶಸ್ತವಾದದ್ದು. ಅದು ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಏರುಗತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾಲ. ಇದನ್ನು ಸುವರ್ಣಯುಗ
ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊರತರಬೇಕೆಂಬ ಹುಮ್ಮಸ್ಸಿನಿಂದ ತಾವೂ ಕೆಲಸ
ಮಾಡಿದರು. ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಸಂಶೋಧನ ಸಹಾಯಕರನ್ನೂ ಈ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿ ಅವರೂ ಹತ್ತಾರು ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು
ಪರಿಷ್ಕರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು. ವಿಶ್ವಾಸದಿಂದಲೇ ತಮ್ಮ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸಂಸ್ಥೆಗಾಗಿ
ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. ಇವರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಾಚ್ಯ ಕಾವ್ಯಮಾಲೆಯಲ್ಲಿ ನೂರು ಗ್ರಂಥಗಳು
ಪ್ರಕಟವಾದದ್ದು ಅನುಪಮ ಸಾಧನೆಯೆಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. (ಸಿರಿಸಂಪದ, ಎನ್.ಬಸವಾರಾಧ್ಯ: ವೈ.ಸಿ.ಭಾನುಮತಿ,
ಸಂ: ಎಫ.ಟಿ.ಹಳ್ಳಿಕೇರಿ, ಪು.೪೦೨)
`ಒಬ್ಬ ಸಮರ್ಥ ಗ್ರಂಥಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಹದಿನೈದು ವರ್ಷ
(1971-1986)ಗಳ ಕಾಲ ಉಪನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ
ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಏರುಕಾಲ. ಹಾಲಾಸ್ಯ ಪುರಾಣಂ, ನನ್ನಯ್ಯಗಳ ಚಾರಿತ್ರ, ರಸರತ್ನಾಕರ, ಮೈಸೂರು
ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಸೂಚಿ ಸಂಪುಟಗಳು ಹೀಗೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾವ್ಯಗಳು ಶಾಸನ ಕೃತಿಗಳು ಸೂಚಿ ಸಂಪುಟಗಳು
ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿರುವುದು ಇವರ ಅಧಿಕಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಎಂಬುದೊಂದು ವಿಶೇಷತೆ..
ನಡುಗನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯವು (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಷಟ್ಪದಿ, ಸಾಂಗತ್ಯ, ಮತ್ತು
ಚಂಪೂ ಪ್ರಕಾರಗಳು) ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಘಟ್ಟವಾಗಿದೆ. ಈ
ಕಾಲಘಟ್ಟದ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳ ಗರ್ಭದಿಂದ ಹೊರತೆಗೆದು, ಅವುಗಳಿಗೆ
ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸ್ಪರ್ಶ ನೀಡಿ, ವಿದ್ವತ್ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದ
ಕೀರ್ತಿ ಪ್ರೊ. ಎನ್. ಬಸವಾರಾಧ್ಯರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ನಡುಗನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ
'ದೇಶೀ' ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳಾದ ಷಟ್ಪದಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಗತ್ಯ ಕೃತಿಗಳ
ಮರುಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೊ. ಎನ್. ಬಸವಾರಾಧ್ಯರ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವು
ಹಸ್ತಪ್ರತಿಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಒಂದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ.
ಕೃತಿಯೊಂದು ವಿವಿಧ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪರಿಸರಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ
ಪ್ರಸಾರಗೊಂಡಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿಯಲು ಅವರು ಮೈಸೂರಿನ ಪ್ರಾಚ್ಯವಿದ್ಯಾ ಸಂಶೋಧನಾಲಯ, ಮದ್ರಾಸ್
ಗೌರ್ನಮೆಂಟ್ ಓರಿಯಂಟಲ್ ಮ್ಯಾನುಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ಸ್ ಲೈಬ್ರರಿ, ಜೈನ ಮಠಗಳು, ವೀರಶೈವ ಮಠಗಳು ಹಾಗೂ
ಖಾಸಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಬಳಿಯಿದ್ದ ಓಲೆಗರಿ ಮತ್ತು ಕಾಗದದ ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ
ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ರಾಘವಾಂಕನ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ೯ ಪ್ರತಿಗಳು, ಪೆಮ್ಮಿಶೆಟ್ಟಿಯ
ಗುರುಭಕ್ತಾಂಡಾರಿ ಚರಿತೆಗೆ ೮ ಪ್ರತಿಗಳು, ಚತುರಾಚಾರ್ಯ ಚಾರಿತ್ರಕ್ಕೆ ೪ ಪ್ರತಿಗಳು, ಮತ್ತು ಆರಾಧ್ಯ
ಚಾರಿತ್ರಕ್ಕೆ ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಕೇವಲ ಒಂದು ಪ್ರತಿಯಿಂದ ತೃಪ್ತರಾಗದೆ
ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧೆಡೆಯಿಂದ ೪ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು, ಹಳಗನ್ನಡ ನಿಘಂಟು ಸಂಪಾದನೆಗೆ
39 ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು ಗಳನ್ನು ಶೋಧಿಸಿ
ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು. ಬಸವಾರಾಧ್ಯರ
ಸಂಪಾದನಾ ವಿಧಾನದ ಪ್ರಥಮ ಹಂತವು ಕೃತಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಲಭ್ಯ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು
ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು. ಇವರು ಪ್ರತಿ ಕೃತಿಯ ಸಂಪಾದನೆಗೂ ಹಲವಾರು ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ.
ಅವರ ನಡುಗನ್ನಡ ಕೃತಿಗಳ ಸಂಪಾದನಾ
ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಆಯಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಬಹುದು:
೧. ಬಹು-ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳ ವ್ಯಾಪಕ
ಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪಾಠನಿಷ್ಕರ್ಷೆ
ಯಾವುದೇ ಕೃತಿಯ ಸಂಪಾದನೆಗೆ
ಮುನ್ನ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಗರಿಷ್ಠ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು (ಓಲೆಗರಿ ಮತ್ತು ಕಾಗದದ ಪ್ರತಿಗಳು)
ಕಲೆಹಾಕುವುದು ಬಸವಾರಾಧ್ಯರ ಮೊದಲ ಆದ್ಯತೆಯಾಗಿತ್ತು. ಕೇವಲ ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಒಂದೇ
ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯನ್ನು ನೆಚ್ಚದೆ, ವಿಭಿನ್ನ ಮೂಲಗಳ ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಈ ಪ್ರತಿಗಳು ಒಂದೇ ಪೀಳಿಗೆಗೆ (ಮೂಲಕ್ಕೆ) ಸೇರಿದವೋ
ಅಥವಾ ಭಿನ್ನ ಮೂಲದವೋ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗುರುತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.ಲಿಪಿಕಾರರ ಕೈತಪ್ಪುಗಳಿಂದ
ಆದ ಅಕ್ಷರ ಮತ್ತು ಭಾಷಾ ಸ್ಖಾಲಿತ್ಯಗಳನ್ನು ಯಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ತಿದ್ದದೆ, ವ್ಯಾಕರಣ, ಛಂದಸ್ಸು, ಪ್ರಕರಣ
ಬಲ ಹಾಗೂ ಕವಿಯ ಕಾಲದ ಭಾಷಾ ಸ್ವರೂಪದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕವಿಯ ಮೂಲಪಾಠವನ್ನು ಊಹಿಸಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಡುವ
ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.
ತಮಗೆ ದೊರೆತ ಎಲ್ಲ ಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿನ ಸೂಕ್ತವಲ್ಲದ, ಆದರೆ
ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಪಾಠಾಂತರಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಡದೆ ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಪಾಠವನ್ನು
ನಿರ್ಣಯಿಸುವಾಗ ಕವಿಯ ಭಾವಗ್ರಹಿಕೆಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ನೀಲಕಂಠಾಚಾರ್ಯನ
‘ಆರಾಧ್ಯ ಚಾರಿತ್ರ’ದಲ್ಲಿ "ವಂಚಕಿತ್" ಎಂಬ ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಪದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ
"ಪಿಸುಣಗಿತ್ತಿ" ಎಂಬ ಪಾಠಾಂತರವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದು; ಹಾಗೆಯೇ
"ದುರುಳೆಯರ್" ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ "ಮರುಳೆಯರ್" ಎಂಬ ಪಾಠಾಂತರವಿದ್ದರೂ, ಪ್ರಾಸ
ಮತ್ತು ಲಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ "ದುರುಳೆಯರ್" ಪದವನ್ನೇ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡದ್ದು ಅವರ ತಾರ್ಕಿಕ
ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.
೨. ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಗ್ರಹಿಕೆ
ನಡುಗನ್ನಡ
ಸಾಹಿತ್ಯದ ಜೀವಾಳವಾದ ದೇಶೀ ಛಂದೋರೂಪ (ಸಾಂಗತ್ಯ ಮತ್ತು ಷಟ್ಪದಿ) ಲಯ ಮತ್ತು ಬಂಧದ ಬಗ್ಗೆ
ಅವರಿಗಿದ್ದ ಆಳವಾದ ಜ್ಞಾನ ಅವರ ಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ರಾಘವಾಂಕನ ‘ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ
ಕಾವ್ಯ’ದ ವಾರ್ಧಕ ಷಟ್ಪದಿಯಲ್ಲಿನ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಗಳನ್ನು (ನಾಲ್ಕು ಮಾತ್ರೆಯ ಐದು ಗಣಗಳು) ಮತ್ತು
ಬಸವಾಂಕನ ‘ಉದ್ಭಟದೇವ ಚರಿತೆ’ಯಲ್ಲಿನ ಉದ್ದಂಡ ಷಟ್ಪದಿಯ ಕಠಿಣ ಪ್ರಾಸ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಅವರು
ಗ್ರಹಿಸಿದ ರೀತಿ ಅನನ್ಯವಾದದ್ದು.
‘ಬೊಂಬೆಯ ಲಕ್ಕನ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಸಾಂಗತ್ಯ’, ‘ಗಿರಿಯಮ್ಮನ
ಚಂದ್ರಹಾಸನ ಕಥೆ’ ಮತ್ತು ‘ಶಿಶುಮಾಯಣನ ತ್ರಿಪುರದಹನ ಸಾಂಗತ್ಯ’ದಂತಹ ಕೃತಿಗಳನ್ನು
ಪರಿಷ್ಕರಿಸುವಾಗ, ಮೌಖಿಕ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಬಂದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷಾ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡದೆ, ಆ
ಕೃತಿಯ 'ದೇಶೀ' ಸೊಗಸನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು.
ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾಸಭಂಗ ಅಥವಾ
ಛಂದೋಭಂಗವನ್ನು ತೌಲನಿಕವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಸರಿಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಎಲ್ಲಿ
ಪಾಠಕ್ಲೇಶಗಳು ಪರಿಹರಿಸಲಾಗದಷ್ಟು ಜಟಿಲವಾಗಿದ್ದವೋ (ಉದಾ: ನವರತ್ನಮಾಲಿಕೆ), ಅಲ್ಲಿ
ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಚೌಕಕಂಸವನ್ನು ಬಳಸಿ ಮಿತಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ನಮ್ರತೆ ಅವರಲ್ಲಿತ್ತು. ಕೇವಲ
ಪಠ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದಕ್ಕಷ್ಟೇ ಅವರ ಸಂಪಾದನೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಕೃತಿಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಐತಿಹಾಸಿಕ
ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತೃತವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಶಿಶುಮಾಯಣನ
‘ತ್ರಿಪುರದಹನ ಸಾಂಗತ್ಯ’ದ ಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ, ಕವಿಯ ಕಾಲವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಲು
ಮೂಡಬಿದಿರೆಯ ಜೈನ ಭಂಡಾರದಲ್ಲಿರುವ ಮೂಲ ಪ್ರತಿಯನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ನೋಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಅವರು ಅಲ್ಲಿಗೇ
ಖುದ್ದಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿದ್ದು ಅವರ ಬದ್ಧತೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಗೋವಿಂದ ಪೈಗಳು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೪೭೨ ಎಂಬ ಕಾಲವನ್ನು
ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿನ ಕಾಲವಾಚಿ ಪದ್ಯಗಳ (ಶಕವರ್ಷದ ಸಾವಿರದ ನೂಱಱೊಳುತ್ಸಕಲವಾದಾಱುವತ್ಸರ) ಆಧಾರದ
ಮೇಲೆ ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ತರ್ಕಬದ್ಧವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು.
ಅದೇ
ರೀತಿ ಮುಮ್ಮಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ ಆಶ್ರಿತನಾಗಿದ್ದ ದೇವಲಾಪುರದ ನಂಜುಂಡ ಇತಿವೃತ್ತ, ವಂಶವೃಕ್ಷ
ಮತ್ತು ಊರಿನ (ನಗರ್ಲೆ/ದೇವಲಾಪುರ) ಬಗ್ಗೆ ಅಪೂರ್ವ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಕಲೆಹಾಕಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ್ದು ಅವರ
ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಜ್ಞೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ.
‘ನವಮುಗ್ಧಲೀಲೆ’ ಎಂಬ ಕೃತಿಯನ್ನು ಕರಿಸಿದ್ದೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ನನ್ನಪ್ಪದೇವ ಇಬ್ಬರು ಕವಿಗಳು (ಮೊದಲ
೪ ಸಂಧಿ ಒಬ್ಬ, ಉಳಿದ ೫ ಸಂಧಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬ) ಸೇರಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಅಪರೂಪದ
ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬೆಳಕಿಗೆ ತಂದರು.
ಅವರ
ಸಂಪಾದನಾ ವಿಧಾನವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದಾಗ ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಕೆಳಗಿನ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ
ಗುರುತಿಸಬಹುದು: ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಪ್ರತಿಗಳ
ಭೌತಿಕ ಮತ್ತು ಪಠ್ಯಾತ್ಮಕ ಪರಿಶೀಲನೆ,ಪ್ರತಿಗಳ ಪರಸ್ಪರ
ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ಪೀಳಿಗೆಯ ನಿರ್ಣಯ, ಪಾಠಾಂತರ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಸಂದರ್ಭೋಚಿತ
ಪಾಠನಿಷ್ಕರ್ಷೆ, ಮಿಶ್ರಪಾಠದ ಬಳಕೆ, ಊಹಾತ್ಮಕ
ಪಾಠದ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಸ್ವೀಕಾರ, ಸುದೀರ್ಘ ಮತ್ತು
ಸಂಶೋಧನಾತ್ಮಕ ಪೀಠಿಕೆ, ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿ ಮತ್ತು ಪಾಠಾಂತರಗಳ ಪಾರದರ್ಶಕ
ನಿರೂಪಣೆ, ಪರಿಶಿಷ್ಟ, ಶಬ್ದಕೋಶ ಮತ್ತು
ಸೂಚಿಗಳ ಸಿದ್ಧತೆ, ಕೃತಿಯ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾದ ಸಂಪಾದನಾ
ವಿಧಾನ, ಸಂಪಾದಕೀಯ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು
ಆತ್ಮವಿಮರ್ಶೆ. ಬಸವಾರಾಧ್ಯರ ಸಂಪಾದನಾ ವಿಧಾನದ ಮೊದಲ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಬಸವಾರಾಧ್ಯರು ಎಂದಿಗೂ
ಏಕೈಕ ಪ್ರತಿಯನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಸಂಪಾದನೆಗೆ ಕೈಹಾಕಿದವರಲ್ಲ. ಒಂದೇ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯನ್ನು
ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ತಕ್ಷಣ ಪಠ್ಯವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸದೆ, ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು
ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು. ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಠನಿಷ್ಕರ್ಷೆಯ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯು
ಪ್ರತಿಗಳ ವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿತ್ತು.
ಬಸವಾರಾಧ್ಯರು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯನ್ನು ಎರಡು ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ
ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಾಹ್ಯ / ಭೌತಿಕ ಪರಿಶೀಲನೆ,
ತಾಳೆಗರಿ/ಕಾಗದದ ಸ್ವರೂಪ, ಉದ್ದ-ಅಗಲ, ಪ್ರತಿ ಪುಟದ ಪಂಕ್ತಿಗಳು, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನ
ಅಕ್ಷರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ, ಲಿಪಿಯ ಕಾಲ, ಹುಳುತಿಂದ ರಂಧ್ರಗಳು, ಮುರಿದ ಅಂಚುಗಳು, ಶಕಟರೇಫ
ಬಳಕೆ.ಪ್ರತಿಯ ಪ್ರಾಚೀನತೆ, ಆಂತರಿಕ/ಪಠ್ಯಾತ್ಮಕ ಪರಿಶೀಲನೆ ಭಾಷಾ ಸ್ವರೂಪ
(ಹಳಗನ್ನಡ/ನಡುಗನ್ನಡ), ವ್ಯಾಕರಣ ನಿಯಮಗಳು, ಛಂದೋಬಂಧ, ಪ್ರಾಸ-ಗಣ-ಮಾತ್ರೆಗಳ
ಜೋಡಣೆ, ಕವಿಯ ಶೈಲಿ, ಪ್ರಕರಣ ಮೂಲಪಾಠ
ಹಾಗೂ ಲಿಪಿಕಾರರ ಪ್ರಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ, ಕವಿಪಾಠವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಪ್ರತಿಗಳ ಪೀಳಿಗೆ ಮತ್ತು ವರ್ಗೀಕರಣ ಹಲವು
ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು ಲಭ್ಯವಾದಾಗ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಯಾವುದರ ನಕಲು, ಯಾವುವು ಒಂದೇ
ಮಾತೃಕೆಯ ಶಾಖೆಗಳು ಎಂಬುದನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಗ್ರಂಥಸಂಪಾದನೆಯ ಜಟಿಲ ಹಂತ. ಬಸವಾರಾಧ್ಯರು ಕೇವಲ
‘ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪಾಠ’ವನ್ನು ಬಹುಮತದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕುರುಡಾಗಿ
ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಒಂದೇ ತಪ್ಪು ನಕಲುಕಾರನಿಂದಾಗಿ ಹತ್ತು ಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ
ಪುನರಾವರ್ತನೆಗೊಂಡಿರಬಹುದು ಎಂಬ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅರಿವು ಅವರಿಗಿತ್ತು. ಹೇರಂಬ
ಸಿದ್ಧಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಸಾಂಗತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ‘ಅ’ (ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿ) ಮತ್ತು ‘ಕ’ ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಒಂದು
ವರ್ಗವೆಂದೂ, ‘ಓ’ ಮತ್ತು
‘ಜ’ ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಪರಂಪರೆಯ ವರ್ಗವೆಂದೂ ಗುರುತಿಸಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದರು. ಚತುರಾಚಾರ್ಯ
ಚಾರಿತ್ರದಲ್ಲಿ ‘ಕ’ ಮತ್ತು ‘ಗ’ ಪ್ರತಿಗಳು ಒಂದೇ ಶಾಖೆಯಿಂದ ಬಂದವುಗಳೆಂದು ನಿಷ್ಕರ್ಷಿಸಿದರು.ಇದು
ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳ ಪೀಳಿಗೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವರು ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ನುರಿತವರಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತು ಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
ಬಸವಾರಾಧ್ಯರ
ಸಂಪಾದನೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಭಾಗವೆಂದರೆ ಪಾಠನಿರ್ಣಯ. ಅವರು ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಪ್ರತಿಯ ಪಾಠವನ್ನು
ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಸ್ವೀಕರಿಸದೆ, ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರತಿಗಳ
ಪಾಠಾಂತರಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಕವಿಯ ಮೂಲಪಾಠಕ್ಕೆ ಸಮೀಪವಾದ ಪಾಠವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನು
ಅನುಸರಿಸಿದರು. ಸಂದರ್ಭಾನುಸಾರ ಆಯಾ ಪ್ರತಿಗಳ ಪಾಠವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಉಳಿದ ಪ್ರತಿಗಳ ಪಾಠವನ್ನು
ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಸವಾರಾಧ್ಯರ
ಸಂಪಾದನಾ ವಿಧಾನದ ಹೃದಯಭಾಗವೇ ಪಾಠನಿಷ್ಕರ್ಷೆ ಅವರು ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಪ್ರತಿಯನ್ನು ‘ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠ
ಪ್ರತಿ’ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಉಳಿದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಡೆಗಣಿಸಲಿಲ್ಲ. ಲಭ್ಯವಿರುವ ಎಲ್ಲ ಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ
ಒಂದಲ್ಲ ಒಂದು ದೋಷವಿರುವುದು ಸಹಜವೆಂದು ಗ್ರಹಿಸಿದ ಅವರು ‘ಸಂದರ್ಭೋಚಿತ ಮಿಶ್ರಪಾಠ’ ವಿಧಾನವನ್ನು
ಅನುಸರಿಸಿದರು. ಬಸವಾರಾಧ್ಯರ ಮಿಶ್ರಪಾಠವು ಸಂಪಾದಕನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ರಸಿಕತೆ ಅಥವಾ ಇಚ್ಛಾನುಸಾರ
ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿರದೆ, ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ
ಏಳು ಮಾನದಂಡಗಳ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ
ತಕ್ಕಂತೆ ಕವಿಯ ಮೂಲಭಾವನೆಯನ್ನು ಸ್ಫುಟಗೊಳಿಸುವ ಪದ, ಕೃತಿಯ
ಕಾಲಘಟ್ಟದ ವ್ಯಾಕರಣ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಬದ್ಧವಾಗಿರುವ ರೂಪ, ಛಂದಸ್ಸಿನ
ಸಾಂಗತ್ಯ ಷಟ್ಪದಿ, ಸಾಂಗತ್ಯ, ರಗಳೆ ಅಥವಾ ವೃತ್ತಗಳ
ಛಂದೋನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಭಂಗ ಬಾರದ ಪಾಠ, ಪ್ರಕರಣಬಲ ಹಿಂದಿನ
ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಪದ್ಯಗಳ ಕಥಾಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ಹೊಂದುವ ಆಶಯ, ಕವಿಯ ಶೈಲಿ
ಮತ್ತು ಜಾಯಮಾನ, ಕೃತಿಕಾರನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಭಾಷಾ ಪ್ರಯೋಗಗಳು, ಕೃತಿಯ ಇತರ
ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕವಿ ಬಳಸಿರುವ ಸಮಾನಾಂತರ ಪದರೂಪಗಳು,ಇತ್ಯಾದಿ ಆಂಶಗಳ ನೆಲೆಗಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ
ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು.
ಬಸವಾರಾಧ್ಯರ ಸಂಪಾದಿತ ಪ್ರಮುಖ ದೇಸಿ ಕೃತಿಗಳ
ವರ್ಗೀಕರಣ:
ಪಂಡಿತ ಆವೃತ್ತಿಗಳು:
ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳು & ಚರಿತ್ರೆಗಳು: ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಕಾವ್ಯ, ಆರಾಧ್ಯ ಚಾರಿತ್ರ, ಚತುರಾಚಾರ್ಯ
ಚಾರಿತ್ರ, ಗುರುಭಕ್ತಾಂಡಾರಿ
ಚರಿತೆ, ಚೇರಮಾಂಕ ವಿರಚಿತ ಚೇರಮ ಕಾವ್ಯ
ಸಾಂಗತ್ಯ ಕೃತಿಗಳು :
ಹೇರಂಬ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಸಾಂಗತ್ಯ, ಚಿಕ್ಕುಪಾಧ್ಯಾಯನ ಶತಕ ಸಾಂಗತ್ಯ, ಅಬ್ಬಲೂರು ಚರಿತೆ, ಹೆಳವನಕಟ್ಟೆ ಗಿರಿಯಮ್ಮನ
ಚಂದ್ರಹಾಸನ ಕಥೆ
ಸಂಕೀರ್ಣ/ಏಕಪ್ರತಿ ಕೃತಿಗಳು: ನವರತ್ನಮಾಲಿಕೆ, ದೇವಲಾಪುರದ ನಂಜುಂಡನ
ಕೃತಿಗಳು, ಕರಿಯ
ಸಿದ್ಧೇಶನ ಪ್ರಬೋಧ ಚಂದ್ರೋದಯ, ಉದ್ಭಟದೇವ ಚರಿತೆ
ಸಂಗ್ರಹ ಆವೃತ್ತಿಗಳು: ತೊರವೆ
ರಾಮಾಯಣ ಸಂಗ್ರಹ, ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ
ಸಾಂಗತ್ಯ (ಬೊಂಬೆಯಲಕ್ಕ)
೧. ರಾಘವಾಂಕನ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಕಾವ್ಯ ಎಂ.ಎ. ರಾಮಾನುಜಯ್ಯಂಗಾರರ (೧೯೦೯)
ನಂತರ ಈ ಮಹಾಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದವರು ಎನ್.
ಬಸವಾರಾಧ್ಯರು ಮತ್ತು ಎಸ್. ಬಸಪ್ಪನವರು. ರಾಘವಾಂಕನ 'ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಕಾವ್ಯ'ವನ್ನು ಒಂಬತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರತಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು . ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು
ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಗಳೂ ಸೇರಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಗೆ ಅವರು 'ರಾ',
'ಅ', 'ಇ', 'ಈ', 'ಕ', 'ಸ', 'ಬ', 'ಮ', 'ಹ' ಎಂಬ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು
ನೀಡಿದ್ದರು.ಬಳಸಿದ ಆಕರಗಳು: ೯ ಪ್ರತಿಗಳು (೭ ಓಲೆ ಪ್ರತಿಗಳು + ೨ ಮುದ್ರಿತ
ಪ್ರತಿಗಳು). ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ ೧೪ ಸ್ಥಲ, ೧೬ ಸಂಧಿ, ೧೭ ಸಂಧಿಗಳ
ಗೊಂದಲವಿತ್ತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ೩ ಮತ್ತು ೪ನೆಯ ಸ್ಥಲಗಳ ರಗಳೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪದ್ಯಗಳ ಕ್ರಮವು
ಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಏರುಪೇರಾಗಿತ್ತು. 'ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಕಾವ್ಯ'ದಂತಹ
ಕ್ಲಿಷ್ಟ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಪರಂಪರೆಯುಳ್ಳ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಪಾಠನಿರ್ಣಯವು ಹೆಚ್ಚು
ಸವಾಲಿನದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ಅವರು ವಿವಿಧ ಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿನ ಪದ್ಯಗಳ ಕ್ರಮವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಬಸವಾರಾಧ್ಯರು ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವ ಕ್ರಮವನ್ನು
ಮಾನ್ಯ ಮಾಡಿ, ಉಳಿದ
ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿದರು. ರಾಘವಾಂಕನ ವಾರ್ಧಕ ಷಟ್ಪದಿಯ ರಚನೆ, ಆತನ ‘ಉದ್ದಂಡ
ಷಟ್ಪದಿ’ ಪ್ರಯೋಗ ಹಾಗೂ ಷಟ್ಪದಿ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಸ್ಥಾಪನೆಯಲ್ಲಿ ಆತನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಡಿ.ಎಲ್.ಎನ್.
ಅವರ ವಿದ್ವತ್ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ಆಳವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಿದರು. ೪೭ ಪುಟಗಳ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯಲ್ಲಿ,
ಕವಿಯ ಕಾಲ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೨೨೫-೧೩೦೦), ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಕಥೆಯ ಪೌರಾಣಿಕ ಮೂಲಗಳು, ಕನ್ನಡ
ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿನ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಪರಂಪರೆ ಹಾಗೂ ವೀರಶೈವ ಆಕರಗಳ ಮೂಲಕ ರಾಘವಾಂಕನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು
ಸಾಧಾರವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಿದರು. ಬಸವಾರಾಧ್ಯರು
ಕವಿಯ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಕಾವ್ಯದಿಂದ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ವಿರೂಪಾಕ್ಷ
ಪಂಡಿತನ ಚನ್ನಬಸವಪುರಾಣ, ಸಿದ್ಧನಂಜೇಶನ ರಾಘವಾಂಕ ಚಾರಿತ್ರ್ಯ, ಗುರುರಾಜ
ಚಾರಿತ್ರ್ಯ, ಭೈರವೇಶ್ವರ ಕಾವ್ಯದ ಕಥಾಮಣಿಸೂತ್ರ ರತ್ನಾಕರ, ಪದ್ಮಣಾಂಕನ
ಪದ್ಮರಾಜ ಪುರಾಣ ಮುಂತಾದ ಕೃತಿಗಳ ಆಂತರಿಕ, ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರಮಾಣಗಳ ಆಧಾರದಿಂದ
ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ". . "ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಕಾವ್ಯ"ದ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯಲ್ಲಿ, ರಾಘವಾಂಕನ
ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿನ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಕೃತಿಗಳ ಸಮಗ್ರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನೇ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಕಥೆಯನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿರುವ
ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಕೃತಿಗಳಾದ ಗದುಗಿನ ಭಾರತ, ಕುಮಾರವಾಲ್ಮೀಕಿಯ
ಕನ್ನಡ ರಾಮಾಯಣ, ಮಾಧವಾಂಕ ಕಾವ್ಯ, ಭೈರವೇಶ್ವರ ಕಾವ್ಯದ ಕಥಾಸೂತ್ರ
ರತ್ನಾಕರ, ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಮಹಾರಾಯನ ಚರಿತ್ರೆ, ಮಹಾಂತದೇಶಿಕೇಂದ್ರ
ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರೋಪಾಖ್ಯಾನ, ನಂಜುಂಡ ಭಾಗವತ, ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನ
ಚರಿತ್ರೆ, ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರರಾಯನ ಕಥೆ, ಧರ್ಮದೇವನ
ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರರಾಸ, ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಸಾಂಗತ್ಯ, ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರಕಾವ್ಯ
ಸಂಗ್ರಹ ಮುಂತಾದ ಕೃತಿಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ, ಕನ್ನಡ
ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನ ವಸ್ತುವಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.
"ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಕಾವ್ಯದ ಛಂದಸ್ಸಾದ ವಾರ್ಧಕಷಟ್ಪದಿಯು ಕನ್ನಡ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹಾಡುಗಬ್ಬಕ್ಕೆ
ಸೇರಿದ್ದುದಾಗಿದೆ. ನಾಗವರ್ಮ ಛಂದೋಂಬುಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವ ಅಂಶಷಟ್ಪದಿಗೂ, ರಾಘವಾಂಕನು ಬಳಸಿರುವ ಷಟ್ಪದಿಗೂ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ತುಂಬ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿರುವುದನ್ನು
ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮೀಸಲುಗವಿತೆಯಾದ ವೀರೇಶಚರಿತೆಯಿಂದ ರಾಘವಾಂಕ ಷಟ್ಪದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗ
ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದನೆಂದೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅದರ ಬಂಧ ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಕವಿ ಅದನ್ನು
ಉದ್ದಂಡಷಟ್ಪದಿಯೆಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾನೆ"
ರಾಘವಾಂಕನನ್ನು
"ಷಟ್ಪದಿ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಸ್ಥಾಪಕ"ನೆಂದು ಕರೆದು, ಚಂಪೂ
ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಪಂಪಾದಿಯಾದ ಜೈನಕವಿಗಳು ಹೇಗೆ ಸ್ಥಾಪಕರಾದರೋ ಹಾಗೇ ಷಟ್ಪದಿ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ
ರಾಘವಾಂಕಾದಿಯಾದ ವೀರಶೈವ ಕವಿಗಳು ಸ್ಥಾಪಕರಾದರೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುವ ಮೂಲಕ ಅವರ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ
ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ
ಬಸವಾರಾಧ್ಯರು ಕೃತಿಯ ಭಾಷೆಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಕುರಿತು ಸಮಗ್ರ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಡಮಾಡಿದ್ದಾರೆ."ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಕಾವ್ಯ"ದ ಶಬ್ದರೂಪಗಳನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ
ವಿಂಗಡಿಸಿ ಅರ್ಥೈಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ವ್ಯಾಕರಣಾತ್ಮಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಭಾಷಾವಿಜ್ಞಾನದ
ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿಭಜಿಸಿರುವುದು ಶ್ಲಾಘನೀಯವಾಗಿದೆ.
ಬಸವಾರಾಧ್ಯರ ಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಲನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು
ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಾಗಿವೆ. ಪದ್ಯದ ಅರ್ಥಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಇಲ್ಲದೆಡೆ, ಛಂದಸ್ಸಿಗೆ
ಭಂಗ ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವರ ಕೃತಿಕಾರರ ಆಶಯ ಅಥವಾ ಲಭ್ಯಪಾಠಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ
ಪರಿಯಲ್ಲಿಯ ಸಹೃದಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅವರು ಕೆಲವು ಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬರುವ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು
‘ಪರಿಶಿಷ್ಟ’ದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ‘ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಕಾವ್ಯ’ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಐದು ಓಲೆಯ
ಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು, ಪ್ರತಿಗಳ ಮತ್ತು ಸ್ಥಲಗಳ
ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಪದ್ಯಗಳು ಯಾವ
ಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿವೆ ಎಂಬ ವಿವರವನ್ನೂ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. 'ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ
ಕಾವ್ಯ'ದ ಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ, ಅವರು "ಯಾವ ಪ್ರತಿಯ
ಪಾಠವನ್ನಾಗಲಿ, ಗ್ರಂಥದ ಮೂಲಪಾಠವನ್ನಾಗಲೀ
ಸ್ವೀಕರಿಸದೆ ಸಂದರ್ಭಾನುಸಾರ ಆಯಾ ಪ್ರತಿಗಳ ಪಾಠವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಉಳಿದ ಪ್ರತಿಗಳ ಪಾಠವನ್ನು
ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಡಮಾಡಿರುವುದು" ಅವರ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ .
೨. ನೀಲಕಂಠಾಚಾರ್ಯನ ಆರಾಧ್ಯ ಚಾರಿತ್ರ (೧೯೮೦)ವೀರಶೈವ
ಪಂಚಾಚಾರ್ಯರಲ್ಲೊಬ್ಬರಾದ ಪಂಡಿತಾರಾಧ್ಯರ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವ ೯೫ ಸಂಧಿಗಳ, ಮೂರು ಸಾವಿರಕ್ಕೂ
ಹೆಚ್ಚು ವಾರ್ಧಕ ಷಟ್ಪದಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಬೃಹತ್ ಗ್ರಂಥವಿದು. 'ಆರಾಧ್ಯ
ಚಾರಿತ್ರ'ದಂತಹ ಬೃಹತ್ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸುವಾಗ, ಕನ್ನಡ
ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಕಾಗದದ ಪ್ರತಿ ಮಾತ್ರ ಲಭ್ಯವಿದ್ದರೂ, ಬಸವಾರಾಧ್ಯರು
ಅದಕ್ಕೆ ತೃಪ್ತಿಪಡದೆ, ಇತರೆಡೆ ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು
ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿ, ನಾಲ್ಕು ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು
ಮತ್ತು ಒಂದು ಅಸಮಗ್ರ ಅಚ್ಚಿನ ಪ್ರತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು. ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಅವರ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ
ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಉದ್ದೇಶ ಕೇವಲ “ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವುದು” ಅಲ್ಲ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರತಿಗಳ ಮೂಲಕ
ಪಠ್ಯದ ಆಂತರಿಕ ಚಲನೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಅವರ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಅವರ
ಸಂಪಾದನಾ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಪಾದನೆಗೆ ೪
ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು (‘ಕ’, ‘ಗ’, ‘ಜ’, ‘ವ’) ಮತ್ತು ೧ ಅಸಮಗ್ರ ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿ. ೯೮ ಪುಟಗಳ ದೀರ್ಘ
ಪೀಠಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಕುರಿಕೆ ಸೋಮನಾಥನ ತೆಲುಗು ಪಂಡಿತಾರಾಧ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು
ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಮಾನಾಂತರ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿಸಿ ತೌಲನಿಕ ಪಠ್ಯವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಸಹಾಯಕ
ಸಾಧನಗಳು: ಗ್ರಂಥದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅಕಾರಾದಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪದಸೂಚಿ, ಪಾರಿಭಾಷಿಕ ಪದಕೋಶ, ಶಬ್ದಾರ್ಥಕೋಶ ಹಾಗೂ
ಆಧಾರ ಗ್ರಂಥಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿ ಕೃತಿಯನ್ನು ಸಂಶೋಧನಾ ಗಣಿಯಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದರು. ಶ್ರೀಶೈಲ ಮತ್ತು ದ್ರಾಕ್ಷಾರಾಮ ಸ್ಥಳಗಳ ವಿವೇಚನೆ, ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ
ಪಂಡಿತಾರಾಧ್ಯರ ಇತಿವೃತ್ತಿ ವಿಚಾರಗಳು ಸಂಪಾದಕರ ಆಳವಾದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿವೆ
‘ಆರಾಧ್ಯ
ಚಾರಿತ್ರ’ದ ಪೀಠಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ, ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿನ ಸಮಾನಾಂತರ ಕೃತಿಗಳನ್ನು
ಹೋಲಿಸುವ ವಿಧಾನ ಅವರ ತೌಲನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.ಇದರ ಮಹತ್ವವೆಂದರೆ ಒಂದು ಕೃತಿಯನ್ನು
ಅದರ ಏಕಾಂಗಿ ಪಠ್ಯವಾಗಿ ನೋಡುವ ಬದಲು, ಅದರ ಅಂತರಪಠ್ಯ ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಪರಂಪರೆಯೊಳಗಿನ
ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು. ಅದರ ಮೂಲಕ ಸಂಪಾದಿತ ಕೃತಿಯ ಅರ್ಥವ್ಯಾಪ್ತಿ
ವಿಸ್ತಾರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
೩.ಸಂಪಾದನೆಯ
ಪರ್ವತೇಶನ ಚತುರಾಚಾರ್ಯ ಚಾರಿತ್ರ: ರೇಣುಕ, ದಾರುಕ
(ಮರುಳುಸಿದ್ಧ), ಏಕೋರಾಮ
ಮತ್ತು ಪಂಡಿತಾರಾಧ್ಯರೆಂಬ ನಾಲ್ವರು ಆಚಾರ್ಯರ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ೬ ಕಾಂಡ, ೫೪ ಸಂಧಿಗಳ ಬೃಹತ್
ಕಾವ್ಯ.ಆಕರಗಳು: ೪ ಪ್ರತಿಗಳು (‘ಕ’, ‘ಗ’, ‘ಚ’, ‘ಜ’). 'ಚತುರಾಚಾರ್ಯ ಚಾರಿತ್ರ'ದ
ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, 'ಕ' ಮತ್ತು
'ಗ' ಪ್ರತಿಗಳು ಒಂದೇ ಪರಂಪರೆಗೆ
ಸೇರಿದವುಗಳೆಂದು ಅವರು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಕಂಡುಕೊಂಡರು . ಈ ವರ್ಗೀಕರಣವು ಯಾವ ಪ್ರತಿಯ ಪಾಠವು
ಹೆಚ್ಚು ವಿಶ್ವಸನೀಯ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಲು ನೆರವಾಯಿತು. ೧೫೯ ಪುಟಗಳ ಬೃಹತ್
ಪೀಠಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ‘ಕವಿಕಾವ್ಯ ವಿಚಾರ’, ‘ಕಥಾಸಾರ’ ಮತ್ತು ‘ಕಾವ್ಯಸಮೀಕ್ಷೆ’ ಎಂಬ ತ್ರಿವಳಿ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ
ಕೃತಿಯನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕವಿಯು ವೀರಶೈವಾಮೃತ ಮಹಾಪುರಾಣದಿಂದ
ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಂಶಗಳು, ರಾಘವಾಂಕನ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಚಾರಿತ್ರಿಕ
ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು (ಉದಾ: ಕಬೀರನ ಪ್ರಸ್ತಾಪ, ಮಳೆಯ ಮಲ್ಲೇಶನ ಮಕ್ಕಾ ಯಾತ್ರೆ) ಶೋಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ
ಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ,ಅವರು ಸಾಧಿಸಿದ ಪಠ್ಯಶುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ತೋರಿದ ನಿಷ್ಠೆ ಅನುಪಮವಾದದ್ದು. ಕವಿಯ ಪ್ರತಿಭೆ, ಕೃತಿಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ
ಇದೊಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಕೃತಿಯೆಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತು ಪಡಿಸಿರುವುದು ಬಸವಾರಾಧ್ಯರ ವಿದ್ವತ್ತು ಪಾಂಡಿತ್ಯ
ಪ್ರತಿಭೆಯ ದ್ಯೋತಕವಾಗಿದೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ
ಪಂಚಾಚಾರ್ಯರನ್ನು ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನೆ ಕೈಗೊಳ್ಳುವವರಿಗೆ ಚತುರಾಚಾರ್ಯ ಚಾರಿತ್ರ ಕೃತಿಯು ಆಕರವಾಗಿ
ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ. ಚತುರಾಚಾರ್ಯ ಚಾರಿತ್ರ’ದ ಪೀಠಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಪರ್ವತೇಶನು ತನಗಿಂತ ಹಿಂದಿನ ಮಲ್ಲಣಾರ್ಯ ಅಥವಾ
ಸಮಕಾಲೀನ ಸಿದ್ಧನಂಜೇಶನನ್ನು ಏಕೆ ಸ್ಮರಿಸಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಮಂಡಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಅವರ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ್ದಾರೆ .
೪. ಪೆಮ್ಮಿಶೆಟ್ಟಿಯ ಗುರುಭಕ್ತಾಂಡಾರಿ ಚರಿತೆ (೧೯೬೯) ಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ, ಮೈಸೂರು ಪ್ರಾಚ್ಯವಿದ್ಯಾ ಸಂಶೋಧನಾಲಯದ
೬ ಓಲೆಪ್ರತಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಒಟ್ಟು ೮ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು (‘ಕ’, ‘ಗ’, ‘ಚ’, ‘ಟ’, ‘ಡ’, ‘ಣ’ ಇತ್ಯಾದಿ)
ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ. ಕವಿಚರಿತೆಕಾರರು ಇದು ‘ಉದ್ದಂಡ ಷಟ್ಪದಿಯ ೨೭೩ ಪದ್ಯಗಳ ಕೃತಿ’ ಎಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ
ದಾಖಲಿಸಿದ್ದನ್ನು ತಿದ್ದಿ, ಇದು ‘ವಾರ್ಧಕ ಷಟ್ಪದಿಯ ೩ ಸಂಧಿ, ೩೦೦ ಪದ್ಯಗಳ ಸಮಗ್ರ
ಕೃತಿ’ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪಾಲ್ಕುರಿಕೆ
ಸೋಮನಾಥನ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಥಾಂಶವು ಸ್ವತಂತ್ರ ಕಾವ್ಯವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಬಗೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
೫. ಹೇರಂಬ ಕವಿಯ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಸಾಂಗತ್ಯ (೧೯೮೧) ಸಂಪಾದನೆಗೆ, ೪
ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ. (‘ಅ’ - ೧೯೫೦ರ ಗದುಗಿನ ಮುದ್ರಣ, ‘ಓ’ - ಕಾಗದದ ಪ್ರತಿ, ‘ಕ’ - ತಾಡವಾಲೆ
ಪ್ರತಿ, ‘ಜ’ - ಡಾ.
ಎಲ್. ಬಸವರಾಜು ಅವರ ಓಲೆಪ್ರತಿ).ವಿಧಾನ: ‘ಅ-ಕ’ ಮತ್ತು ‘ಓ-ಜ’ ಎಂಬ ಎರಡು ವರ್ಗಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ
ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಪಾಠವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವರ್ಗದ ಭಿನ್ನತೆಗಳನ್ನು ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿಯಲ್ಲಿ
ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಿದರು. ಹೇರಂಬ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಸಾಂಗತ್ಯ’ದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪ್ರತಿಗಳು ಒಂದು
ವರ್ಗಕ್ಕೂ, ಇತರ
ಪ್ರತಿಗಳು ಮತ್ತೊಂದು ವರ್ಗಕ್ಕೂ ಸೇರಿವೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದ್ದರು. ಹೀಗಾಗಿ ಪ್ರತಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಿಂತ
ಅವುಗಳ ವಂಶಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರತೆಯೇ ಮುಖ್ಯ ಎಂಬ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಅರಿವು ಅವರಲ್ಲಿತ್ತು. ಇದು
ಆಧುನಿಕ ಪಾಠವಿಮರ್ಶೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಹತ್ವದ ಸಂಗತಿ. ಏಕೆಂದರೆ ಒಂದೇ ತಪ್ಪು ಅನೇಕ ಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ
ಪುನರಾವರ್ತಿತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಆ ಪಾಠವನ್ನು ಕೇವಲ “ಬಹುಮತದ ಪಾಠ”ವೆಂದು
ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಬಸವಾರಾಧ್ಯರ ಪ್ರತಿವರ್ಗೀಕರಣದ ಪ್ರಯತ್ನವು ಇದೇ ರೀತಿಯ
ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ
೬. ದೇವಲಾಪುರದ ನಂಜುಂಡನ ಸಮಗ್ರ ಕೃತಿಗಳು (೧೯೮೫)ಮುಮ್ಮಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ
ಒಡೆಯರ ಆಶ್ರಿತನಾಗಿದ್ದ ನಂಜುಂಡನ ಅಪ್ರಕಟಿತ ಹಾಗೂ ಅಲಭ್ಯವಾಗಿದ್ದ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಕವಿಯ ನಾಲ್ಕನೆಯ
ತಲೆಮಾರಿನ ವಂಶಸ್ಥರಿಂದ ಹಾಗೂ ಅರಮನೆ ಸರಸ್ವತಿ ಭಂಡಾರದಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಸೌಗಂಧಿಕಾ ಪರಿಣಯ, ಸಮುದ್ರಮಥನ ಕಥೆ, ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ವರ್ಣನಂ
ಸೇರಿದಂತೆ ೧೮ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.
೭. ಇತರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೃತಿಗಳು:
೧.ಬಸವಾಂಕನ ಉದ್ಭಟದೇವ ಚರಿತೆ (೧೯೫೭):
ಪರಿವರ್ಧಿನಿ, ವಾರ್ಧಕ
ಮತ್ತು ಉದ್ದಂಡ ಷಟ್ಪದಿಗಳ ೭ ಸಂಧಿ, ೩೫೫ ಪದ್ಯಗಳ ವರ್ಣಕ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ೨ ಪ್ರತಿಗಳ ನೆರವಿನಿಂದ
ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದರು.
೨.ಕರಿಸಿದ್ಧೇಂದ್ರ-ನನ್ನಪ್ಪದೇವನ ನವಮುಗ್ಧಲೀಲೆ
(೧೯೮೩): ಇಬ್ಬರು ಭಿನ್ನ ಕವಿಗಳು ರಚಿಸಿದ (೧-೪ ಸಂಧಿ ಕರಿಸಿದ್ಧೇಂದ್ರ, ೫-೯ ಸಂಧಿ
ನನ್ನಪ್ಪದೇವ) ಕೃತಿಯ ಪಠ್ಯಸಾಂಗತ್ಯವನ್ನು ಭೀಮಕವಿಯ ಬಸವಪುರಾಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ತೌಲನಿಕವಾಗಿ
ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಶಾಂತನಿರಂಜನನ
ಅಬ್ಬಲೂರು ಚರಿತೆ (೧೯೭೩): ಉಗ್ರ ವೀರಶೈವ
ಗಣಾಚಾರಿಯಾದ ಏಕಾಂತರಾಮಯ್ಯನ ವಿವರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಅಬ್ಬಲೂರು ಚರಿತೆಯನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳ ಆಧಾರದಿಂದ ಪ್ರಥಮಬಾರಿಗೆ ಇವರು ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು
ಓಲೆಯ ಪ್ರತಿಯಾಗಿದ್ದು ಉಳಿದ ಮೂರು ಕಾಗದದ ಪ್ರತಿಗಳಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕ,ಗ,ಚ,ಜ, ಸಂಕೇತದಿಂದ ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಾಲ್ಕು ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವೊಂದು
ಪ್ರತಿಯೂ ಶುದ್ಧವಾದುದಲ್ಲ. ಓಲೆಯ ಪ್ರತಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಮೂಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು. ಕಾಗದದ ಪ್ರತಿಗಳೆಲ್ಲಾ
ಬೇರೊಂದು ಮೂಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವು ಆದುದರಿಂದ `ಗ' ಪ್ರತಿಯನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಅನುಸರಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ
ಸಂಕೀರ್ಣ ಪಾಠಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಸಂಪಾದಿಸಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅನುಬಂಧದಲ್ಲಿ ಏಕಾಂತರಾಮಯ್ಯನಿಗೆ
ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಶಾಸನೋಕ್ತ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಉಪಯುಕ್ತ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಹಾಗೂ ಏಕಾಂತರಾಮಯ್ಯನ
ಜೀವನದ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದು
ಈತನನ್ನು ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.
ಶಿಶುಮಾಯಣನ ತ್ರಿಪುರದಹನ ಸಾಂಗತ್ಯ (೨೦೦೦):
ಶೈವ ಕಥಾವಸ್ತುವು ಜೈನ ತತ್ತ್ವಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಪಟ್ಟ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಗೋವಿಂದ ಪೈಗಳ ಕಾಲನಿರ್ಣಯದ
(ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೪೭೨) ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ
ಕೃತಿಯ ಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಬಸವಾರಾಧ್ಯರು ತೋರಿರುವ ಶ್ರದ್ಧೆ, ಪಾಂಡಿತ್ಯ
ಹಾಗೂ ಪಾಠಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ತೋರಿರುವ ಆಸ್ಥೆಗಳು ನಂತರದ ಆ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ
ಅನ್ವಯಿಸುವ ಪಾಠವಾಗಿದೆ. ಶಿಶುಮಾಯಣನಿಂದ ಜೈನತತ್ತ್ವಾನುಸಾರವಾಗಿ ರಚಿತವಾದ ‘ತ್ರಿಪುರದಹನ ಸಾಂಗತ್ಯ’ವನ್ನು 2 ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ
ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. 252 ಪದ್ಯಗಳನ್ನುಳ್ಳ ಈ
ಕಿರುಕೃತಿಯನ್ನು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್
1959ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. ಉತ್ತಮ ಪೀಠಿಕೆಯಿದೆ. ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ಅರ್ಥಕೋಶವಿದೆ. ಈಗ ಈ ಕೃತಿಯು
ಮರುಮುದ್ರಣಗೊಂಡಿದೆ.
ಬೊಂಬೆಯ ಲಕ್ಕನ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಸಾಂಗತ್ಯ: ಈತನು ತನ್ನ
ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಯಾವುದು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಈ ಸಾಂಗತ್ಯವನ್ನು ಓದಿದಾಗ ಇದು
ರಾಘವಾಂಕನ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರಕಾವ್ಯವನ್ನು ಮೂಲವನ್ನಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಬರೆದುದೆಂದು ಓದುಗರಿಗೆ
ಮನದಟ್ಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಬಸವಾರಾಧ್ಯರು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಇವನ ಕಾವ್ಯವನ್ನು
ರಾಘವಾಂಕನ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರಕಾವ್ಯದ ಸಾಂಗತ್ಯ ರೂಪ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಏಕೆಂದರೆ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ
ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಪದಗಳನ್ನೇ ಪಾದಗಳನ್ನೇ, ಪದ್ಯಗಳನ್ನೇ ತನ್ನ ಸಾಂಗತ್ಯಕ್ಕೆ
ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಷಟ್ಪದಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರಕಾವ್ಯವನ್ನು ಸಾಂಗತ್ಯದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿ
ಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೂ ಅರ್ಥವಾಗುವಂತೆ ಉಪಕಾರ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ.
ಕುಮಾರವಾಲ್ಮೀಕಿಯ
ತೊರವೆ ರಾಮಾಯಣ ಸಂಗ್ರಹ (೧೯೫೫):
ಗ್ರಂಥಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಕೃತಿಯನ್ನು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ತರುವುದು ಒಂದು ಸವಾಲಾದರೆ, ಬೃಹತ್
ಕಾವ್ಯಗಳನ್ನು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗಾಗಿ 'ಸಂಗ್ರಹ' ರೂಪದಲ್ಲಿ ತರುವುದು ಮತ್ತೊಂದು
ಬಗೆಯ ಸವಾಲು. ಡಾ. ಎಲ್. ಬಸವರಾಜು ಅವರೊಡಗೂಡಿ ೫೨೦೦ ಪದ್ಯಗಳ ಬೃಹತ್ ಕಾವ್ಯವನ್ನು
ಕಥಾಸೂತ್ರ ಕೆಡದಂತೆ ೭೫೦ ಷಟ್ಪದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು. ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ೬ ಸಾಲುಗಳ
ಷಟ್ಪದಿಯನ್ನು ಮುದ್ರಣ ಸೌಲಭ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ೪ ಸಾಲುಗಳಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿ, ಅಧಿಕೃತ ಸಂಗ್ರಹ
ಆವೃತ್ತಿಯ ಮಾದರಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು. ಹೀಗೆ
ಸಂಗ್ರಹಿಸುವಾಗ ಕಥೆಯ ಹರಿವಿಗೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಕುಂದು ಬರದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಂಡರು. ಕಥಾಸೂತ್ರಗಳನ್ನು
ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಾಗಿ ಒಂದೆರಡು ಪ್ರಾಸಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡು, ಒಂದು
ಪದ್ಯದ ಪೂರ್ವಾರ್ಧವನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ಪದ್ಯದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದೊಡನೆ ಸೇರಿಸಿ ಪಠ್ಯವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ
ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿ ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು. ಇದು ಅವರ ಕಾವ್ಯಮರ್ಮಜ್ಞತೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ‘ತೊರವೆ ರಾಮಾಯಣ
ಸಂಗ್ರಹ’ದಂತಹ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಥಾಸೂತ್ರವನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಆಯ್ದ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು
ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಅಗತ್ಯವಿರುವಲ್ಲಿ
ಪಠ್ಯಸಂಯೋಜನೆ ನಡೆಸಿದರು. ಈ ಸಂಗ್ರಹಕಾರ್ಯದ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿಯೇ ಇಡೀ ಕಾವ್ಯವನ್ನು
ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯಿಂದ ಪ್ರತಿಮಾಡಿಕೊಂಡು ಪಾಠಾಂತರಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ ವಿವರ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.ಇದು ಅವರ
ವಿಧಾನದಲ್ಲಿರುವ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಸಂಗ್ರಹ
ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಕೃತಿಯ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಗೊಳಿಸಿ ಅದರ ಕಥಾಸೂತ್ರ ಅಥವಾ ಪ್ರಮುಖ
ಭಾಗಗಳನ್ನು ಓದುಗರಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಒದಗಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಬಸವಾರಾಧ್ಯರ ಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ
ಪಠ್ಯಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯವಿಮರ್ಶೆ ಪರಸ್ಪರ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ. ‘ತೊರವೆ ರಾಮಾಯಣ
ಸಂಗ್ರಹ’ವು ಗ್ರಂಥಸಂಪಾದನಾ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಗೊಂಡು ಅಧಿಕೃತ ಆವೃತ್ತಿಯ ಮನ್ನಣೆ
ಪಡೆದಿರುವುದಾಗಿ ಮೂಲಪಠ್ಯ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ಬಸವಣ್ಣಾಚಾರ್ಯನ ``ನವರತ್ನಮಾಲಿಕೆ''. ಸಾಕಷ್ಟು ಜೀರ್ಣಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದ್ದ
ಏಕೈಕ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯೊಂದರಿಂದ ಈ ಕೃತಿಯನ್ನು ನಾ.ಗೀತಾಚಾರ್ಯ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ‘ನವರತ್ನಮಾಲಿಕೆ’ಯಂತಹ
ಒಂದೇ ಜೀರ್ಣ ಪ್ರತಿಯ ಆಧಾರದ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಊಹಾತ್ಮಕ ಪಾಠವನ್ನು ಸೇರಿಸುವಾಗ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ವಹಿಸಿ, ಅಂತಹ
ಸೇರ್ಪಡೆಗಳನ್ನು ಚೌಕಕಂಸಗಳಿಂದ ಸೂಚಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಅವರ
ಸಂಪಾದಕೀಯ ನಿಲುವಿನ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ತತ್ವ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಪಾದಕನು
ಮೂಲಪಾಠವನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ತನ್ನ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಮೂಲಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದ
ಪಾಠವೆಂದು ಮರೆಮಾಚಬಾರದು. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಊಹಾತ್ಮಕ ಪಾಠವನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಇದು
ಅವರ ಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಣರಹಿತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ‘ನವರತ್ನಮಾಲಿಕೆ’ಯ
ಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಠಸಮಸ್ಯೆ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿದಿದೆ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದರ
ಮೂಲಕ, ತಾವು ಎದುರಿಸಿದ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚುಮರೆಯಿಲ್ಲದೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. "ನವರತ್ನಮಾಲಿಕೆ"
ಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ, ಸಾಕಷ್ಟು ಜೀರ್ಣಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಏಕೈಕ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ
ಪಾಠಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಹಲವು ಕಡೆ ಅನ್ವಯ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದಿಲ್ಲ. ಅವುಗಳನ್ನು ನಿವಾರಣೆ ಮಾಡುವುದು
ಒಂದೇ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಊಹಾತ್ಮಕ ಪಾಠಗಳ ಮೂಲಕ ತೃಟಿತ
ಭಾಗವನ್ನು ತುಂಬಿಕೊಡುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ
ಊಹಾಪಾಠಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
ಪೀಠಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕವಿ ಕೃತಿಯ ಇತಿವೃತ್ತ ವಿಚಾರ, ಕಥಾಸಂಗ್ರಹ,
ಕೃತಿಯ ಮಹತ್ವ ಧರ್ಮ, ಇತಿಹಾಸದ ಸಂಬಂಧ ಭಾಷಾ ಶೈಲಿ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯ ಸ್ವರೂಪ, ಸಂಪಾದನ ವಿಧಾನ ಇತ್ಯಾದಿ
ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. `ಪಂಪ, ಹರಿಹರ, ಚಾಮರಸರಂತೆ ಧರ್ಮದೊಂದಿಗೆ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು
ತಗುಳ್ಚಿ ಪೇಳ್ದ ಕೃತಿಯಾದ ಇದರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಸಂಗತಿಗಳು ಎಡೆಪಡೆದಿವೆ. ಕುಮಾರ ರಾಮನ ವಿಚಾರ,
ಹರತಿಕೋಟೆ ಪಾಳೆಯಗಾರರ ಬಗೆಗೆ ಹೊಸ ಸಂಗತಿಗಳಿರುವುದು ಈ ಕೃತಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿದೆ.’ ಬಸವಾರಾಧ್ಯರ ಗ್ರಂಥ ಸಂಪಾದನಾ ವಿಧಾನವು ಎಲ್ಲ ಕೃತಿಗಳಿಗೂ ಒಂದೇ
ಮಾದರಿಯ ಯಾಂತ್ರಿಕ ವಿಧಾನವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಕೃತಿಯ ಸ್ವರೂಪ, ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳ
ಸಂಖ್ಯೆ, ಪಠ್ಯಪರಂಪರೆಯ ಸಂಕೀರ್ಣತೆ ಮತ್ತು ಕೃತಿಯ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ
ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಎನ್.ಬಸವಾರಾಧ್ಯರು ಸಂಪಾದಿಸಿರುವ ಶ್ರೀ ಕರಿಯ ಸಿದ್ಧೇಶ ವಿಚಿತ
ಪ್ರಭೋಧ ಚಂದ್ರೋದಯ
ಎನ್. ಬಸವಾರಾಧ್ಯರು ಸಂಪಾದಿಸಿರುವ
ಶ್ರೀ ಕರಿಯ ಸಿದ್ಧೇಶ ವಿರಚಿತ ‘ಪ್ರಬೋಧ
ಚಂದ್ರೋದಯ’ ಕೃತಿಯ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯ ಈ ಭಾಗವು
ಕನ್ನಡ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಸಂಪಾದನಾ ಶಾಸ್ತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಹಾಗೂ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕವಾದ
ವಿವರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ೧೧ ಸಂಧಿಗಳೂ ೧೧೯೯ ಪದ್ಯಗಳೂ ಮಧ್ಯೆ ಮಧ್ಯೆ
ಗದ್ಯಭಾಗಗಳೂ ಇವೆ. ಭೋಗ ಭಾಮಿನಿ ವಾರ್ಧಕ ಷಟ್ಪದಿಗಳಲ್ಲಿ
ಈ ಕಾವ್ಯ ರಚಿತವಾಗಿದೆ. ಶ್ರೀ ಅನಂತನಾರಾಯಣ ಅವರು ಓಲೆಗರಿ ಪ್ರತಿಯಿಂದ ಹೇಗೆ ಪ್ರತಿಮಾಡಿದ್ದಾರೆ
ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಂಪಾದಕರಾದ ಎನ್. ಬಸವಾರಾಧ್ಯರು ಖ್ಯಾತ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ
ತಜ್ಞರಾಗಿದ್ದ ದಿ|| ಎಸ್. ಶಿವಣ್ಣನವರಿಗೆ
ನೀಡಿ ಮೂಲ ಓಲೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ತಾಳೆ ಮಾಡಿ ಯಾವುದೇ ಸ್ಕಾಲಿತ್ಯಗಳಿಲ್ಲದಿರುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಪ್ರತಿಮಾಡಿದವರು ವ್ಯಾಕರಣ
ಛಂದೋನಿಯಮಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಕೈಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗಾಗಿ ತಿದ್ದುವುದು ಕಷ್ಟ. ಕವಿಯ
ಭಾವನೆ, ವ್ಯಾಕರಣ, ಛಂದಸ್ಸು ಮತ್ತು ಗಣನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ದೋಷಗಳಿದ್ದರೂ, ಅವುಗಳನ್ನು ಮೂಲದಲ್ಲೇ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಒಂದು
ಓಲೆಗರಿ ಪ್ರತಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದುದರಿಂದ, ಇತರ ಪ್ರತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ
ಪಾಠಾಂತರಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಅವಕಾಶವಿರಲಿಲ್ಲ.
ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಲಿಪಿಕಾರನ ಪ್ರಮಾದವೋ ಅಥವಾ ಕವಿಯ ಪ್ರಯೋಗವೋ
ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ಸಂಪಾದಕರಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಸಂಪಾದನ
ಕಾರ್ಯದಲ್ಲೇ ನಿರತನಾಗಿರುವ ನನಗೆ ಈ ಕಾವ್ಯದ ಸಂಪಾದನೆ ಒಂದು ಸವಾಲಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು
ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಆಮೂಲಾಗ್ರವಾಗಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ,
ಪಾಠಾಂತರಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಬೇಕಾದಲ್ಲಿ ಮೂಲಪಾಠವನ್ನು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು
ಮೂಲಪಾಠಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಗದಂತೆ, ಸಂಪಾದಕರು ತಮ್ಮ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳನ್ನು
ಚೌಕಕಂಸಗಳಲ್ಲಿ [ ] ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು
ಪ್ರತಿ ಲಭ್ಯವಾದಾಗ ಮುಂದಿನ ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ದಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾವ್ಯದ
ಕಥನಕಲೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಂಗ ವರ್ಣನೆ ಸೊಗಸಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಕೃತಿಯನ್ನು
ಕೈಬಿಡದೆ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡ
ಸಾಹಿತ್ಯ ಲೋಕದ ಮೇರು ವಿದ್ವಾಂಸರಾದ ಪ್ರೊ. ಡಿ. ಎಲ್. ನರಸಿಂಹಾಚಾರ್ಯರು ವಹಿಸಿದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ
ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಶಿಷ್ಯರಾದ ಎನ್. ಬಸವಾರಾಧ್ಯರು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಪೂರೈಸಿರುವ
ವಿದ್ವತ್ ಪರಂಪರೆ ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಗ್ರಂಥಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ “ಮೂಲಪಾಠ
ಸಂರಕ್ಷಣೆಯೇ ಪ್ರಥಮ” ಎಂಬ
ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.
ಗುಬ್ಬಿಯ ಮಲ್ಲಣಾರ್ಯನ ಮೇರುಕೃತಿಯಾದ
ವೀರಶೈವಾಮೃತಮಹಾಪುರಾಣವು ವಾರ್ಧಕ ಷಟ್ಪದಿಯಲ್ಲಿ ರಚನೆಗೊಂಡಿದ್ದು, ಎಂಟು ಕಾಂಡಗಳು, ಒಂದುನೂರಾ
ಮೂವತ್ತಾರು ಸಂಧಿಗಳು, ಏಳು ಸಾವಿರದ ತೊಂಭತ್ತೊಂಬತ್ತು ಪದ್ಯಗಳು ಎಂಟುನೂರಾ ಹದಿನೇಳು ಸಂಸ್ಕೃತ
ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸುದೀರ್ಘ ಕಾವ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಬೃಹತ್ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಎನ್.ಶಿವಪ್ಪ
ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಮೊದಲಿಗೆ 1907 ರಲ್ಲಿ ಸಂಪಾದಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಈ ಬೃಹತ್ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಕಂಡು ಇದರ
ಸಂಪಾದಕರುಗಳಾದ ಬೆಂಗಳೂರು ಶಿವಪ್ಪಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಎಸ್. ವೀರಪ್ಪ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಇದನ್ನು
‘ವೀರಶೈವಾಮೃತ ಮಹಾಪುರಾಣ’ ಎಂದೇ ಹೆಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಕವಿಯು ಮಾತ್ರ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ತನ್ನ
ಗ್ರಂಥವನ್ನು ‘ವೀರಶೈವಾಮೃತ ಪುರಾಣ’ ಎಂದೇ ಕರೆದಿದ್ದಾನೆ. (ಕಾ.08-ಸಂ22-ಪ.86) ಈ ಕೃತಿಯ ಎರಡನೆಯ
ಮುದ್ರಣವು ಆರ್.ಸಿ.ಹಿರೇಮಠ ಅವರ ಸಂಪಾದಕತ್ವದಲ್ಲಿ
1999 ರಲ್ಲಿ
ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಎನ್.ಎಸ್.ಎಸ್. ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಎರಡು ಮುದ್ರಣಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು
ದೋಷಗಳು, ಸ್ಖಾಲಿತ್ಯಗಳು
ಉಳಿದು ಕೊಂಡಿದ್ದನ್ನು ಮನಗಂಡ ಎನ್.ಬಸವಾರಾಧ್ಯರು ಸುದೀರ್ಘಕಾಲ ಶ್ರಮವಹಿಸಿ ಹಲವಾರು
ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಪಾಠಾಂತರಗಳನ್ನು ಗುರುತು ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಪರಿಷ್ಕಾರಗೊಳಿಸಿ
ಪ್ರಕಟನೆಗೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಕೃತಿಯನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸ ಬೇಕೆಂಬ ಅವರ ಆಸೆ
ಕೈಗೂಡಲಿಲ್ಲ. ಆಸಕ್ತ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಅವರ ಆಸೆಯನ್ನು
ನೆರವೇರಿಸ ಬೇಕಾಗಿದೆ.
ಬಸವಾರಾಧ್ಯರು ತಾವು ಸಂಪಾದಿಸಿದ
ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೃತಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೂ ವಿದ್ವತ್ಪೂರ್ಣವಾದ ಮತ್ತು ಸುದೀರ್ಘವಾದ ಪೀಠಿಕೆಯನ್ನು
ನೀಡಿದ್ದು, ಇದು ಅವರ
ಸಂಪಾದನೆಯ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿದೆ.ಈ ಪೀಠಿಕೆಗಳು ಕೇವಲ ಕೃತಿಯ ಪರಿಚಯವಾಗಿರದೆ,ವಿಸ್ತೃತವಾದ
ವಿವರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಬಸವಾರಾಧ್ಯರು ತಮ್ಮ ಸಂಪಾದಿತ ಆವೃತ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸುದೀರ್ಘ
ಮತ್ತು ವಿದ್ವತ್ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಕೃತಿಯನ್ನು
ಅದರ ಸಾಹಿತ್ಯಕ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು
ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದರು. ಬಸವಾರಾಧ್ಯರ ಗ್ರಂಥಸಂಪಾದನೆಯ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟ
ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಅವರ ವಿಸ್ತೃತ ಪೀಠಿಕೆಗಳು.ಇದರಿಂದ ಪೀಠಿಕೆಯು ಅವರಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ
ಮಾತ್ರವಲ್ಲ;
ಕೃತಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ-ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಪುನರ್ಸಂದರ್ಭೀಕರಣದ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ. ಸಂಪಾದಕನು ಒಂದು ಪಾಠವನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿದ ನಂತರ “ಇದೇ
ಸರಿಯಾದ ಪಾಠ” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಉಳಿದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ಮರೆಮಾಡಿದರೆ ಓದುಗರಿಗೆ ಸಂಪಾದಕೀಯ
ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಮತ್ತು
ಅನುಬಂಧಗಳ ಸಂಶೋಧನಾತ್ಮಕ ಆಯಾಮ ಬಸವಾರಾಧ್ಯರ ಗ್ರಂಥಸಂಪಾದನೆಯು ಕೇವಲ ಕಾವ್ಯಪಠ್ಯವನ್ನು
ಒದಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುಗಿಯುವುದಿಲ್ಲ; ಅವರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೃತಿಯ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಹಾಗೂ ಅನುಬಂಧಗಳು
ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೃತಿಯ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ
ಪಾಠನಿರ್ಣಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೇವಲ
ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳ ಹೋಲಿಕೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ವ್ಯಾಕರಣ, ಛಂದಸ್ಸು,
ಅರ್ಥಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕರಣಬಲವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಊಹಾತ್ಮಕ ಪಾಠವನ್ನು
ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ರಾಘವಾಂಕನ
ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಕಾವ್ಯದ ಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಬಸವಾರಾಧ್ಯರು ತೋರಿದ ಪಾಠನಿರ್ಣಯ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಕನ್ನಡ
ಗ್ರಂಥಸಂಪಾದನಾ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿದೆ.ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ‘ಕಡಿ’ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ‘ಹುಳಿ’
ಪದವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿರುವುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸ ಬಹುದು. “ರೋಗಿಹಳಿದೊಡೆ ಹಾಲು
ಹುಳಿಯಪ್ಪುದೇ, ಹಾಗೂ ಹಗಲಗೂಗೆ ಕಾಣದೊಡೆ ರವಿ ಕಂದುವನೆ ಕಂಗುರುಡನೇಗೈದುವುಂ
ಕಾಣದೊಡೆ ಮುಕುರ ಕೆಸುವುದೆ ದುರ್ಜನರು ಮೆಲ್ಲಂ”ಈ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ಕ’ ಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ ‘ಹಾಲು ಕಡಿ
ಯಪ್ಪುದೇ’ ಎಂಬ ಪಾಠಾಂತರವಿತ್ತು. ‘ಕಡಿ’ ಎಂದರೆ ಕಟು ಅಥವಾ ಸಿಹಿಯಲ್ಲದ್ದು ಎಂಬ ಅರ್ಥ
ಬರುವುದಾದರೂ, ಹಾಲು
ಕೆಡುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ‘ಹಾಲು ಹುಳಿಯಾಗುವುದು’ ಎಂಬ ಸಹಜ ದೇಶೀ ನುಡಿಗಟ್ಟು ಅತ್ಯಂತ
ಧ್ವನಿಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಬಸವಾರಾಧ್ಯರು ಅಕ್ಷರಸಾಮ್ಯಕ್ಕಿಂತ ವಾಕ್ಯಾರ್ಥದ
ನೈಸರ್ಗಿಕ ಔಚಿತ್ಯವನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ ‘ಹುಳಿ’ ಎಂಬ ಪಾಠವನ್ನು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು. ಉದಾಹರಣೆ
‘ಕಾಣ’ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ
ಬದಲಾಗಿ ‘ನೋಡ’ಅದೇ ಪದ್ಯದ ಎರಡನೆಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ‘ರಾ’, ‘ಗ’, ‘ಚ’ ಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ
‘ಹಗಲಗೂಗೆ ನೋಡದೊಡೆ’ ಎಂಬ ಪಾಠವಿತ್ತು. ಆದರೆ ಗೂಗೆಯು ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ನೋಡುವ ಕ್ರಿಯೆಗಿಂತ, ಅದು ಸೂರ್ಯನ
ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ದೃಷ್ಟಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ‘ಕಾಣದಿರುವ’ ಅಥವಾ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಅದಕ್ಕೆ ‘ಕಾಣಿಸದಿರುವ’
ಸ್ಥಿತಿಯು ಕಾವ್ಯದ ತಾತ್ಪರ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ತರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ
ಅರ್ಥವಂತಿಕೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ‘ಕಾಣ’ ಎಂಬ ಪಾಠವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು. ಇದು ಅವರ ಔಚಿತ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆ ಮತ್ತು
ಕವಿಯ ಭಾವಗ್ರಹಿಕೆಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಪಾಠನಿರ್ಣಯದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ
ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಕೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅರ್ಥ, ವ್ಯಾಕರಣ, ಛಂದಸ್ಸು
ಮತ್ತು ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು
ಇದರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಎರಡು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ
ಗ್ರಹಿಸಬಹುದು. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಅವರು ಕೇವಲ ಅಕ್ಷರಸಾಮ್ಯವನ್ನು
ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಅವರು ಕವಿಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ
ಒಳಅರ್ಥವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿ ಪಾಠವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಬಸವಾರಾಧ್ಯರ
ಪಾಠನಿಷ್ಕರ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಷಾ ರೂಪಕ್ಕಿಂತ ಭಾಷೆಯ ಅರ್ಥಸಂದರ್ಭಕ್ಕೂ ಸಮಾನ ಮಹತ್ವವಿದೆ.
"ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾವ್ಯಗಳ ಸಂಪಾದನೆ ಎಂದರೆ
ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಪ್ರತಿಮಾಡುವುದು ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದಿತು. ಆದರೆ ಪ್ರತಿ ಮಾಡುವ ತಾಳ್ಮೆಯೊಂದಿದ್ದರೆ
ಸಾಕು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯವೇನೂ
ಬೇಕಾಗಿಲ್ಲವೆಂದುಕೊಂಡಿದ್ದೆ. ಆದರೆ ಪ್ರತಿ ಮಾಡುವವರು ನಾನಾ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ತಪ್ಪುಗಳಲ್ಲಿ
ಸರಿಯಾದ ಪಾಠ ಯಾವುದು ಎಂದು ಗ್ರಹಿಸುವುದು ಕಾವ್ಯರಚನೆಯಷ್ಟು ಸರಳವಲ್ಲ. ಸಂಶೋಧನೆಯ ತೀವ್ರ
ಸಾಧನಕ್ಕೆ ಮಾಡುವ ತರ್ಕಕ್ಕೆ ಮಿತಿಯಿಲ್ಲ" ಎಂಬ ಅವರ ಮಾತುಗಳು ಒಬ್ಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ
ಗ್ರಂಥಸಂಪಾದಕನ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಅನುಭವವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಬಸವಾರಾಧ್ಯರು
ಈ ಅಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸಂಯಮ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಿಂದ ಬಳಸಿದರು. ತಾವಾಗಿಯೇ ಊಹಿಸಿ ಸೇರಿಸಿದ
ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಕ್ಷರ ಅಥವಾ ಪದವನ್ನೂ ಚೌಕಕಂಸಗಳಲ್ಲಿ [ ] ನೀಡಿ, ಇದು
ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ, ಸಂಪಾದಕನ ಊಹೆಯ ಪಾಠವೆಂಬುದನ್ನು ಓದುಗರಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದರು.
ಬಸವಾರಾಧ್ಯರು
ಸಂಪಾದಿಸಿದ ನಡುಗನ್ನಡ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಸ್ವರೂಪ, ಛಂದಸ್ಸು ಮತ್ತು
ಸಂಪಾದನಾ ಸವಾಲುಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಬಹುದು ‘ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ
ಕಾವ್ಯ’ ಅಥವಾ ‘ಆರಾಧ್ಯ ಚಾರಿತ್ರ’ವನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸುವಾಗ, ತಮಗೆ
ದೊರೆತ ಯಾವೊಂದು ಪ್ರತಿಯೂ ಸರ್ವಶುದ್ಧವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಮನಗಂಡು, ಯಾವುದೇ
ಒಂದು ಪ್ರತಿಯನ್ನು ಕಣ್ಮುಚ್ಚಿ ಅನುಸರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆರಾಧ್ಯ ಚಾರಿತ್ರ"ದ ಸಂಪಾದನೆಗೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಕಾಗದದ ಪ್ರತಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದಾಗ, ಅವರು
ಅಷ್ಟಕ್ಕೇ ತೃಪ್ತಿಹೊಂದದೆ ನಾಲ್ಕು ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು. ಈ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು
ಕ, ಗ, ಜ, ವ ಎಂಬ ಸಂಕೇತಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಿ, ಅವುಗಳ
ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ಜೊತೆಗೆ
, ಪ್ರಕರಣ ಬಲ, ವ್ಯಾಕರಣ, ಛಂದಸ್ಸು
ಮತ್ತು ಕವಿಯ ಕಾಲದ ಭಾಷಾ ಸ್ವರೂಪದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಆಯಾ
ಪ್ರತಿಗಳಿಂದ ಉತ್ತಮ ಪಾಠಗಳನ್ನು ಆಯ್ದು ಮಿಶ್ರಪಾಠವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದರು. "ರಾಘವಾಂಕನ
ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಕಾವ್ಯ" ಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಅನುಭವಿಸಿದ ಕಷ್ಟಕಾರ್ಪಣ್ಯಗಳು ಅಪಾರ. ಈ
ಕಾವ್ಯದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳ ಸ್ವರೂಪವೇ ತೊಡಕಿನದು - ಕೆಲವರಲ್ಲಿ 14 ಸ್ಥಲ, ಇನ್ನೂ
ಕೆಲವರಲ್ಲಿ 16 ಸಂಧಿ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರಲ್ಲಿ 17 ಸಂಧಿ. ಸಂಗ್ರಹ
ಪಾಠವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕೆ? ವಿಸ್ತೃತ ಪಾಠವೇ? ಎಂಬ
ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು.
ಬಸವಣ್ಣಾಚಾರ್ಯನ ನವರತ್ನಮಾಲಿಕೆ ಕೃತಿಯು ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಒಂದು
ಜೀರ್ಣಾವಸ್ಥೆಯ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾದಾಗ, ಅವರು ಅನಿವಾರ್ಯವಾದೆಡೆ ಮಾತ್ರ ಊಹಾತ್ಮಕ ಪಾಠ
ನೀಡಿ, ಅಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಭಾಷಿಕ ಮತ್ತು
ವ್ಯಾಕರಣ ದೋಷಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸರಿಪಡಿಸಿ,ಉಳಿದೆಡೆ ಛಂದೋದೋಷಗಳನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ತಿದ್ದದೆ ಹಾಗೆಯೇ
ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು. "ಸಂಪಾದಕನು ಕವಿಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಬಾರದು; ಬದಲಾಗಿ ಕವಿಯ
ಪಠ್ಯಕ್ಕೆ ಕನ್ನಡಿಯಾಗಬೇಕು" ಎಂಬ ಸಂಪಾದಕೀಯ ನೈತಿಕತೆಯನ್ನು ಅವರು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ
ಪಾಲಿಸಿದರು.
ಇವರು ಸಂಪಾದಿಸಿರುವ ನಡುಗನ್ನಡ ಕೃತಿಗಳ ಒಟ್ಟಾರೆ ಚೌಕಟ್ಟಿ ಬಗೆಗೆ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಕವಿಯ ಜೀವನ, ಕಾಲ ಮತ್ತು ಮತಧರ್ಮ
ನಿರ್ಣಯ, ಕಥಾವಸ್ತುವಿನ ಪೌರಾಣಿಕ/ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೂಲಗಳ
ಅನ್ವೇಷಣೆ,ತೌಲನಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ (ಕನ್ನಡ, ತೆಲುಗು, ಸಂಸ್ಕೃತ), ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳ
ವಿಸ್ತೃತ ಚರಿತ್ರೆ ಮತ್ತು ವರ್ಗೀಕರಣ ವಿವರ, ಪಠ್ಯಭಾಗ ಮತ್ತು
ಪಾಠಾಂತರ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು, ಮುಖ್ಯಪಾಠ (ಬೃಹತ್ ಅಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ) ಪುಟದಡಿಯಲ್ಲೇ
ಆಯಾ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಸಂಕೇತಗಳೊಡನೆ ಪಾಠಾಂತರಗಳು, ಸಹಾಯಕ ಅನುಬಂಧಗಳು
ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ತ/ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪದ್ಯಗಳ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ‘ಪರಿಶಿಷ್ಟ’, ಭಾಷಾವೈಜ್ಞಾನಿಕ
ಮತ್ತು ವ್ಯಾಕರಣಾತ್ಮಕ ‘ಶಬ್ದಕೋಶ’,ಅಕಾರಾದಿ ಪದ್ಯಸೂಚಿ, ಪಾರಿಭಾಷಿಕ ಪದಕೋಶ, ಪರಾಮರ್ಶನ ಗ್ರಂಥಗಳ
ಸಮಗ್ರ ಸೂಚಿ, ಶಬ್ದಕೋಶಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಮೌಲ್ಯಯುತವಾಗಿದ್ದವು. ಶಬ್ದಾರ್ಥಕೋಶ, ಪದಸೂಚಿಗಳ
ಮೂಲಕ ಕೃತಿಯ ಸಮಗ್ರ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಪದಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು
ಕೇವಲ ಸಮಾನಾರ್ಥಕ ಪದಗಳಿಂದ ಹೇಳದೆ, ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಕರಣ ರೂಪ, ಧಾತುನಿಷ್ಪತ್ತಿ
ಮತ್ತು ಭಾಷಾವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕವಿಯ ಮೂಲ ಆಶಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಪ್ರಯತ್ನ
ಇವರದ್ದಾಗಿದ್ದಿತು. ಎನ್. ಬಸವಾರಾಧ್ಯರು ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಕೃತಿಗಳು, ಅವರ
ಸಂಪಾದನಾ ವಿಧಾನ, ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳು, ಮತ್ತು ಅನುಬಂಧಗಳು ನಂತರದ
ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಾಗಿವೆ. ಅವರ ಸಂಪಾದನಾ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸಿದ ವಿಧಾನಗಳು, ಪ್ರಾಚೀನ
ಕಾವ್ಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಥೈಸುವ ರೀತಿ, ಪಾಠನಿರ್ಣಯದ ಮಾನದಂಡಗಳು, ಮತ್ತು
ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ - ಇವೆಲ್ಲವೂ ಆಧುನಿಕ ಗ್ರಂಥಸಂಪಾದನಾ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ
ಮಾದರಿಗಳಾಗಿವೆ. ಯಾವುದಾದರೂ ಹಳಗನ್ನಡ
ಪದದ ಅರ್ಥವು ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ನಿಖರವಾಗಿ ಹೊಳೆಯದಿದ್ದಾಗ ಅಥವಾ ಸಂದಿಗ್ಧವಾಗಿದ್ದಾಗ, ತಾವೇ ಒಂದು
ಕಟ್ಟುಕತೆಯ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೇರದೆ, ಆ ಪದದ ಮುಂದೆ ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಥಕ ಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು? ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದರು.
"ಅರ್ಥ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುವವರೆಗೆ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ದಾಖಲಿಸುವುದು ವಿದ್ವತ್
ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ" ಎಂಬುದು ಅವರ ದೃಢ ನಿಲುವಾಗಿತ್ತು. "ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾವ್ಯಗಳ ಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಜ್ಜೆ ಹೆಜ್ಜೆಗೆ
ಎದುರಾಗುವುದು ಪಾಠಾಂತರ ಸಮಸ್ಯೆ... ಸಂಶೋಧನೆಯ ತೀವ್ರ ಸಾಧನಕ್ಕೆ ಮಾಡುವ ತರ್ಕಕ್ಕೆ
ಮಿತಿಯಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಅವರು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ ಅನುಭವವು, ಗ್ರಂಥಸಂಪಾದನೆಯ
ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರತರಾಗಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಗಿದೆ.
ಬಸವಾರಾಧ್ಯರ
ವಿದ್ವತ್ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗುಣವೆಂದರೆ ಅವರ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಸತ್ಯನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಅಪಾರ
ನಮ್ರತೆ. ತಾವು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಆವೃತ್ತಿಯೇ ಅಂತಿಮ ಸತ್ಯವೆಂಬ ದುರಹಂಕಾರ ಅವರಲ್ಲಿ ಎಂದೂ
ಇರಲಿಲ್ಲ. ಹೇರಂಬ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಸಾಂಗತ್ಯದ ಪೀಠಿಕೆಯಲ್ಲಿ, "ಉಪಲಬ್ಧ
ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳಿಂದ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ತಮ ಪರಿಷ್ಕರಣವನ್ನು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೊರತರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ"
ಎಂದು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಬರೆದರು.ಆರಾಧ್ಯ ಚಾರಿತ್ರದ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ತೋರಿದ ನಮ್ರತೆಯ
ಮಾತುಗಳು ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕವಾದವು:"ಈ ಮಹತ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸುವಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಅಜ್ಞಾನ, ಅನವಧಾನ, ಅನ್ಯಥಾಜ್ಞಾನ
ಇವುಗಳಿಂದ ಎಡೆವಾಯ್ದು ಬಂದಿರುವ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಕಡೆತನಕ ಸಾಧಿಸದೆ ಬಂದ ಲೇಸಿಂಗೆ ತಲೆದೂಗಬೇಕೆಂದು
ಪ್ರಾಜ್ಞರನ್ನು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ.
"ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ
ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಆಧುನಿಕ ಪಠ್ಯವಿಮರ್ಶಾ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಾನದಂಡಗಳಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ಬಸವಾರಾಧ್ಯರ
ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಚರ್ಚಾರ್ಹ ಅಂಶಗಳೂ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರೊ. ಎನ್. ಬಸವಾರಾಧ್ಯರ
ಗ್ರಂಥಸಂಪಾದನೆಯು ಕೇವಲ ಪ್ರಾಚೀನ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಅಚ್ಚುಹಾಕಿಸುವ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾಯಕವಾಗಿರದೆ, ಅದು ಕನ್ನಡದ
ಪಠ್ಯಪರಂಪರೆ, ಭಾಷಾ
ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸ್ಮೃತಿಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದ ಮಹಾನ್ ವಿದ್ವತ್ ಅಭಿಯಾನವಾಗಿದೆ.
ಎನ್. ಬಸವಾರಾಧ್ಯರ ಗ್ರಂಥಸಂಪಾದನಾ
ವಿಧಾನವು ಕೇವಲ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಿಂತ ಮಿಗಿಲಾಗಿ, ಒಂದು
ಸಮಗ್ರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ವಿದ್ವತ್ಪೂರ್ಣ ಅಭಿಯಾನವಾಗಿತ್ತು. ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ
ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ, ಸಂದರ್ಭೋಚಿತ ಪಾಠನಿರ್ಣಯ, ವಿದ್ವತ್ಪೂರ್ಣ
ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ, ಪಾರದರ್ಶಕ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು, ಮತ್ತು
ಅನುಕೂಲಕರ ಅನುಬಂಧಗಳ ಮೂಲಕ ಅವರು ಪ್ರಾಚೀನ ಕನ್ನಡ ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ, ಅಧಿಕೃತ, ಮತ್ತು
ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದಾದ ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು. ಅವರ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ಶಿಸ್ತು, ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳಿಗೆ
ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಪಾಲನೆ, ಮತ್ತು ವಿನಯಶೀಲತೆಯು ಅವರನ್ನು ಕನ್ನಡ ಗ್ರಂಥಸಂಪಾದನಾ
ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. ಅವರ ಕೊಡುಗೆಯು ಕನ್ನಡ ವಿದ್ವತ್
ಲೋಕಕ್ಕೆ ಅಪೂರ್ವ ಕೊಡುಗೆಗಳಾಗಿದ್ದು, ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ
ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಾಗಿದೆ. ಎನ್. ಬಸವಾರಾಧ್ಯರ ಗ್ರಂಥಸಂಪಾದನಾ ವಿಧಾನವು ಅತ್ಯಂತ
ವೈಜ್ಞಾನಿಕ, ಸಮಗ್ರ, ಮತ್ತು
ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾದುದಾಗಿದೆ. ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ, ಬಹುಪ್ರತಿಗಳ
ಆಧಾರದ ಮೇಲಿನ ಪಾಠನಿರ್ಣಯ, ವಿಶಾಲವಾದ ಪೀಠಿಕಾ ನಿರೂಪಣೆ, ಮತ್ತು ಉಪಯುಕ್ತ ಅನುಬಂಧಗಳ ಮೂಲಕ ಅವರು ಪ್ರಾಚೀನ ಕನ್ನಡ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು
ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಸಂಪಾದನಾ ಕಾರ್ಯವು ಕೇವಲ
ಪಠ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ, ಆ ಕೃತಿಯ ಸಾಹಿತ್ಯಕ,
ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವ, ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಅವರ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಪಾಲನೆ, ಮತ್ತು
ವಿದ್ವತ್ಪೂರ್ಣ ನಮ್ರತೆಯು ಅವರನ್ನು ಕನ್ನಡ ಗ್ರಂಥಸಂಪಾದನಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು
ಪಡೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. ಅವರ ಕೊಡುಗೆಯು ನಾಡಿನ ಸಮಸ್ತ ಸಾಹಿತ್ಯಾಭಿಮಾನಿಗಳ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೆ
ಪಾತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಾಗಿದೆ.
ಇವರ ಗ್ರಂಥ
ಸಂಪಾದನೆಯ ವೈಧಾನಿಕತೆಯ ಬಗೆಗೆ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಬಹುಪ್ರತಿ
ಸಂಗ್ರಹ,ಪಠ್ಯದ ವ್ಯಾಪಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರ, ಪ್ರತಿಪರಿಶೀಲನೆ, ಭೌತಿಕ + ಪಠ್ಯಾತ್ಮಕ, ಪ್ರತಿಗಳ ಸಂಬಂಧಪೀಳಿಗೆ/ವರ್ಗೀಕರಣ,ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ
ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ, ಪಾಠನಿಷ್ಕರ್ಷೆ, ಸಂದರ್ಭೋಚಿತ
ಯಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರತಿಮಾಡುವಿಕೆಗೆ ವಿರೋಧ, ಮಿಶ್ರಪಾಠ ವಿವಿಧಪ್ರತಿಗಳಿಂದ ಆಯ್ಕೆ, ಪಠ್ಯಸಮನ್ವಯ,
ಊಹಾತ್ಮಕ ಪಾಠದ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಬಳಕೆ, ಸೃಜನಾತ್ಮಕತೆ
ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ, ವಿಸ್ತೃತ ಪೀಠಿಕೆ, ಸಂಶೋಧನೆ
ಕೃತಿಯ ಸಂದರ್ಭೀಕರಣ, ಪಾಠಾಂತರ ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾತಿ, ಪರ್ಯಾಯ ಪಾಠಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಪಠ್ಯಪರಂಪರೆಯ ರಕ್ಷಣೆ, ಶಬ್ದಕೋಶ
ಭಾಷಾ-ವ್ಯಾಕರಣ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ, ಭಾಷಾವೈಜ್ಞಾನಿಕ
ಮೌಲ್ಯಸೂಚಿಗಳು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಸೂಚಿ, ಸಂಪಾದಕೀಯ
ನಿಲುವು, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ಕೃತಿಗನುಗುಣವಾಗಿ
ಬದಲಾವಣೆ, ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತೆ, ಕವಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲದಿರುವಾಗ, ಆಂತರಿಕ
ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ಆಧಾರಗಳ ಮೇಲೆ ಕವಿಯ ಕಾಲ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವ ಅದ್ಭುತ ಕಲೆ ಇವು ಅವರ ಗ್ರಂಥ ಸಂಪಾದನೆಯ ಮನೋಭೂಮಿಕೆಯ
ಸೂಚನೆಗಳಾಗಿವೆ.
ಅವರ ಮುಖ್ಯ ಸಾಧನೆ
ಎಂದರೆ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳ ಮಿತಿಯೊಳಗೆ ಪಠ್ಯವನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ
ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ. ಎನ್. ಬಸವಾರಾಧ್ಯರ ಗ್ರಂಥಸಂಪಾದನೆಯು ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಾಚೀನ
ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಕೇವಲ ಮುದ್ರಿತ ರೂಪಕ್ಕೆ ತಂದ ಕಾರ್ಯವಲ್ಲ. ಅದು ಪಠ್ಯಪರಂಪರೆಯ ಪುನರ್ಶೋಧನೆ, ಮೂಲಪಾಠದ ಅನ್ವೇಷಣೆ, ಭಾಷಾ-ಸಾಹಿತ್ಯದ
ಪುನರ್ವಾಚನ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸ್ಮೃತಿಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಅವರ ಸಂಪಾದನಾ ವಿಧಾನವನ್ನು ಒಂದು
ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ:
“ಬಹುಪ್ರತಿ ಸಂಗ್ರಹ → ಪ್ರತಿಗಳ
ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪರಿಶೀಲನೆ → ಪಾಠಾಂತರ ಸಂಗ್ರಹ →
ಪಾಠನಿಷ್ಕರ್ಷೆ → ಸಂದರ್ಭೋಚಿತ ಪಾಠ ಆಯ್ಕೆ → ಪಾರದರ್ಶಕ
ಟಿಪ್ಪಣಿ → ಪೀಠಿಕಾ ಸಂಶೋಧನೆ → ಪರಿಶಿಷ್ಟ
→ ಶಬ್ದಕೋಶ → ಸೂಚಿ”ಎಂಬ ಸಮಗ್ರ
ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ. ಅವರ ಸಂಪಾದನೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಮೂರು ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಗೊಳಿಸಬಹುದು: ಮೂಲಾನ್ವೇಷಣೆ
– ಪಾರದರ್ಶಕತೆ –
ವಿದ್ವತ್ಪೂರ್ಣತೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಎನ್. ಬಸವಾರಾಧ್ಯರನ್ನು ಕೇವಲ ಪ್ರಾಚೀನ ಕನ್ನಡ ಕೃತಿಗಳ
ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಗುರುತಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಕನ್ನಡ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಆಧುನಿಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ
ಪಠ್ಯಸಂಪಾದನಾ ಪರಂಪರೆಯ ಶಾಸ್ತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದ ಮಹಾಸಂಪರ್ಕದ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿ
ಪರಿಗಣಿಸ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರ ಸಂಪಾದನಾ ಕಾರ್ಯವು ಪಠ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ
ಪಠ್ಯದ ಹಿಂದೆ ಇರುವ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಪರಂಪರೆ, ಭಾಷಾ ಇತಿಹಾಸ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ
ಸ್ಮೃತಿಯನ್ನೂ ಉಳಿಸಿದೆ. ಮೂಲಪಠ್ಯವೂ ಅವರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಿಂತ ಮಿಗಿಲಾದ
ಸಮಗ್ರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ವಿದ್ವತ್ಪೂರ್ಣ ಅಭಿಯಾನವೆಂದು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಎನ್.
ಬಸವಾರಾಧ್ಯರ ಗ್ರಂಥಸಂಪಾದನೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವು “ಪಠ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವುದರಲ್ಲಿ” ಅಲ್ಲ; “ಪಠ್ಯವು ಹೇಗೆ
ರೂಪುಗೊಂಡಿತು, ಹೇಗೆ
ಬದಲಾಗಿದೆ, ಯಾವ ಪಾಠವು
ಹೆಚ್ಚು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ, ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಯಾವ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು” ಎಂಬ
ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಹುಡುಕುವ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವರ ಸಂಪಾದನಾ
ವಿಧಾನವು ಕನ್ನಡ ಪಠ್ಯಸಂಪಾದನಾ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನಾರ್ಹ ಮಾದರಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ
ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಪ್ರೊ. ಎನ್. ಬಸವಾರಾಧ್ಯರ ನಡುಗನ್ನಡ ಸಂಪಾದನಾ ಕಾರ್ಯವು ಕೇವಲ
ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳ ಯಾಂತ್ರಿಕ ನಕಲು ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹುದುಗಿದ್ದ ದೇಶೀ ಭಾಷೆ, ಛಂದಸ್ಸು, ಚರಿತ್ರೆ
ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾಗಿ, ವಸ್ತುನಿಷ್ಠವಾಗಿ
ಮತ್ತು ವಿದ್ವತ್ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಒಂದು ಬೌದ್ಧಿಕ ತಪಸ್ಸಾಗಿತ್ತು. "ಯಾವೊಂದು
ವಾದ ವಿವಾದಗಳ ಸುಳಿಗೂ ಸಿಕ್ಕದೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಿರಪೇಕ್ಷೆಯಿಂದ ದುಡಿದ" ಅವರ ಈ ಕಾಯಕವು, ಕನ್ನಡ
ಗ್ರಂಥಸಂಪಾದನಾ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಸದಾ ಮಿನುಗುವ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ
ದಾರಿದೀಪವಾಗುವ ಒಂದು ಸುವರ್ಣ ಅಧ್ಯಾಯವಾಗಿದೆ. ಬಸವಾರಾಧ್ಯರ ಸಂಪಾದನಾ ಕೃತಿಗಳು ಕನ್ನಡ ಗ್ರಂಥಸಂಪಾದನಾ
ಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಮಾದರಿಯಾಗಿವೆ. ಅವರು ಅನುಸರಿಸಿದ ವಿಧಾನಗಳು, ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳು, ಅನುಬಂಧಗಳು, ಪಾಠನಿರ್ಣಯ
ವಿಧಾನಗಳು ಎಲ್ಲವೂ ಗ್ರಂಥಸಂಪಾದನಾ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಮಾನದಂಡಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿವೆ. ಕನ್ನಡ
ಗ್ರಂಥಸಂಪಾದನೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ಬೆಳೆದು ಬಂದಿರುವ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಎನ್. ಬಸವಾರಾಧ್ಯರ ಹೆಸರು
ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಬೇಕಾದುದಾಗಿದೆ. ಎನ್. ಬಸವಾರಾಧ್ಯರ ದೇಸಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಪಾದನೆ ಕನ್ನಡ
ವಿದ್ವತ್ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಶಾಶ್ವತ ಕೊಡುಗೆ. ಅವರ ಕಾರ್ಯವು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಶುದ್ಧೀಕರಣ, ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ
ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಎಂಬ ಮೂರು ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿದೆ. ಎನ್. ಬಸವಾರಾಧ್ಯರ ದೇಸಿ
ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಪಾದನೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು, ಅವರ ಕಾರ್ಯದ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ
ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ. ಅವರು ಮಾಡಿದ ಸಂಪಾದನಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಕನ್ನಡ ವಿದ್ವತ್ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಅಪೂರ್ವ ಕೊಡುಗೆ
ನೀಡಿದರೂ, ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಶಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಿತಿಗಳು ಎರಡೂ ಕಾಣುತ್ತವೆ.
ಎನ್. ಬಸವಾರಾಧ್ಯರ ಗ್ರಂಥಸಂಪಾದನೆಯ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳನ್ನು
ಕೇವಲ “ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯನ್ನು ತಿದ್ದಿ ಮುದ್ರಿಸುವ ವಿಧಾನ”ವೆಂದು ನೋಡುವುದು ಅವರ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಸಾಧನೆಯ
ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುವಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಲಭ್ಯವಿರುವ ಪಠ್ಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನೋಡಿದರೆ, ಅವರ ಗ್ರಂಥಸಂಪಾದನೆ
ಹಸ್ತಪ್ರತಿಶಾಸ್ತ್ರ, ಪಾಠವಿಮರ್ಶೆ, ಭಾಷಾವಿಜ್ಞಾನ, ಛಂದಶ್ಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಾಹಿತ್ಯವಿಮರ್ಶೆ, ತೌಲನಿಕ ಅಧ್ಯಯನ
ಮತ್ತು ಸಂಪಾದಕೀಯ ನೈತಿಕತೆಗಳನ್ನು ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸಿದ ಬಹುಮುಖ ವಿದ್ವತ್ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಾಚೀನ ಕೃತಿಯ ಮೂಲಪಾಠದ ಸತ್ಯಾನ್ವೇಷಣೆಗೆ ತಮ್ಮ ಸಮಗ್ರ ಜೀವನವನ್ನೇ ಮುಡಿಪಾಗಿಟ್ಟ ಅವರ
ತಪಸ್ಸು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಸಂದ ಶಾಶ್ವತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಅವರ ಸಂಪಾದನಾ
ಕಾರ್ಯವು ಕೇವಲ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಪಾದನೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ವಿದ್ವತ್
ಲೋಕದ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆ, ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಎಂಬ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವ
ಪಡೆದಿದೆ.
ಎನ್.
ಬಸವಾರಾಧ್ಯರು ಸಂಪಾದಿತ ದೇಸಿ( ನಡುಗನ್ನಡ) ಕೃತಿಗಳು
೧.ತೊರವೆ ರಾಮಾಯಣ ಸಂಗ್ರಹ ( ಇತರರೊಡನೆ) ೧೯೫೩
೨.ತ್ರಿಪುರ ದಹನ ಸಾಂಗತ್ಯ ೧೯೫೩
೩.ಚಂದ್ರಹಾಸನ ಕಥೆ ೧೯೫೪
೪.ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಕಾವ್ಯಂ (ಇತರರೊಡನ್) ೧೯೫೫
೫. ಚೇರಮಾಂಕ ವಿರಚಿತ ಚೇರಮ ಕಾವ್ಯಂ ೧೯೫೬
೬. ಬಸವಾಂಕನ ಉದ್ಬಟದೇವ ಚರಿತೆ ೧೯೫೭
೭. ತೋಂಟದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗೇಶ್ವರರ ಸಮಗ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ೨೦೦೮
೧೧.ಗುರುಭಕ್ತಾಂಡಾರಿ ಚರಿತೆ ೧೯೬೯
೧೨.ಅಬ್ಬಲೂರು ಚರಿತೆ ೧೯೭೩
೧೬.ಆರಾಧ್ಯ ಚಾರಿತ್ರ ೧೯೮೦
೧೭.ಸಿದ್ಧಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಸಾಂಗತ್ಯ ೧೯೮೧
೧೮.ನವಮುಗ್ಧ ಲೀಲೆ ೧೯೮೩
೧೯.ದೇವಲಾಪುರದ ನಂಜುಂಡ ವಿರಚಿತ ಕೃತಿಗಳು ೧೯೮೫
೨೦.ಚತುರಾಚಾರ್ಯ ಚಾರಿತ್ರ ೧೯೮೬
೨೨.ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಸಾಂಗತ್ಯ (ಬೊಂಬೆಯಲಕ್ಕ)
೨೩.ಬಸವಣ್ಣಾಚಾರ್ಯನ ``ನವರತ್ನಮಾಲಿಕೆ'' ( ಇತರರೊಡನೆ)
೨೪. ಶ್ರೀ ಕರಿಯ ಸಿದ್ಧೇಶ ವಿಚಿತ ಪ್ರಭೋಧ
ಚಂದ್ರೋದಯ ೨೦೧೨
ಪರಾಮರ್ಶನ ಗ್ರಂಥಗಳು:
೧ಆರಾಧ್ಯ ಸಿರಿ ಪ್ರೊ.ಎನ್.ಬಸವಾರಾಧ್ಯ-೮೦
ಅಭಿನಂದನ ಸಂಪುಟ
ಸಂ, ಸಿ.ಶಿವಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ,
ಬೆಂಗಳೂರು,೨೦೦೫
೨.ಆರಾಧ್ಯ ಸಂಪದ ಎನ್. ಬಸವಾರಾಧ್ಯರ ಲೇಖನಗಳ ಸಂಗ್ರಹ
ಸಂ. ಎಸ್. ವಿದ್ಯಾಶಂಕರ
ಬೆಂಗಳೂರು ೨೦೦೫
೩. ಸಿ.ನಾಗಭೂಷಣ, ಕನ್ನಡ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಸಂಪಾದನೆ: ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ-ಪಠ್ಯಕೇಂದ್ರಿತ
ಅಧ್ಯಯನಗಳು
ಸ್ನೇಹಾ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ ಹೌಸ್, ಬೆಂಗಳೂರು ೨೦೨೨.
೪. ಸಿರಿಸಂಪದ: ಬ್ಹಿ.ವಿ.ಶಿರೂರ
ಅವರ ಅಭಿನಂದನಾಗ್ರಂಥ
ಸಂ: ಎಫ್.ಟಿ.ಹಳ್ಳಿಕೇರಿ ಮತ್ತು ಕೆ.ರವೀಂದ್ರನಾಥ
ಯಲಬುರ್ಗಾ,
